Yürütme Organın Yapısı ve Cumhurbaşkanı

Cumhurbaşkanı

Cumhurbaşkanı 1982 Anayasasına göre TBMM tarafından seçilmektedir. 1961 Anayasasından farklı olarak 1982 Anayasasında Cumhurbaşkanın TBMM dışından da seçilmesine imkan tanınmıştır.


Cumhurbaşkanı seçilebilmek için:

  • 40 yaşını doldurmuş olmak.
  • Yüksek öğrenim yapmış olmak.
  • Milletvekili seçilme yeterliliğine sahip ve T.C. vatandaşı olmak.
  • Cumhurbaşkanın TBMM dışından da aday gösterilmesi Meclis üye tam sayısının en az 5/1’nin yazılı önerisiyle mümkündür.

Cumhurbaşkanın tarafsızlığını sağlamak için:

  • Görev süresi 5 yıldır.
  • Bir kimsenin iki kez Cumhurbaşkanı seçilmemesi. DEĞİŞTİRİLDİ>>> ARTIK İKİ KEZ SEÇİLEBİLECEK
  • Seçimde nitelikli çoğunluğun aranması.
  • Bulunduğu siyasi partiden istifa etme gibi düzenlemeler yapılmıştır.

Cumhurbaşkanın seçimi:

  • Cumhurbaşkanlı seçimi 4 turla yapılır. 4 turda seçilmezse Meclis seçimleri yenilenir. Bu düzenleme 1982 Anayasasıyla ilk kez yer almıştır.
  • Cumhurbaşkanın görev süresinin dolmasına 30 gün önce veya Cumhurbaşkanı makamının boşalmasından 10 gün sonra seçim yapılmalıdır. Seçime başlama tarihinden itibaren 30 gün içinde sonuçlandırılır.

Not: Cumhurbaşkanı siyasal ve hukuki sorumsuzdur. Cezai bakımdan sadece, vatana ihanet suçundan ve meclis üye tam sayısının 4/3’ünün vereceği kararla suçlandırılabilir.



Cumhurbaşkanın Görev ve Yetkileri:

Yasama ile İlgili Görevleri ve Yetkileri:

  • Kanunları yayımlamak.
  • Anayasa değişiklerine ilişkin kanunları gerekli gördüğü taktirde halk oyuna sunmak.
  • Yasama yılının ilk gününde TBMM açılış konuşması yapmak.
  • TBMM seçimlerinin yenilenmesine karar vermek.
  • Kanunların, KHK ve içtüzüklerin Anayasa aykırılığı iddiası ile iptal davası açmak.

Yürütme ile İlgili Görevleri ve Yetkileri:

  • Başbakan atamak, istifasını kabul etmek, başbakanın teklifi üzerine bakanları atamak ve görevlerine son vermek.
  • Gerekli hallerde Bakanlar Kuruluna Başkanlı etmek.
  • Yabancı devletlere temsilci göndermek.
  • Milletler arası antlaşmaları onaylamak.
  • TBMM adına Başkomutanlık etmek.
  • Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar vermek (TBMM ile kullanır).
  • YÖK üyelerini ve üniversite rektörlerini seçmek.
  • Genel Kurmay Başkanına atama ve Milli Güvenlik Kuruluna başkanlı etmek.
  • Genel Kurmay Başkanını atamak. Bakanlar Kurulu’nun teklifiyle. Genel Kurmay Başkanı görev ve yetkilerinden dolayı Cumhurbaşkanına sorumludur.
  • Devlet Denetleme Kurulunun üyelerini ve başkanını atamak.

Yargı ile İlgili Görevleri ve Yetkileri:

  • Anayasa Mahkemesi üyelerini seçmek.
  • Danıştay üyelerinin 4/1’ini seçmek.
  • Yargıtay Cumhuriyet Baş Savcısı ve vekilini seçmek.
  • Askeri Yargıtay üyelerini seçmek.
  • Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyelerini seçmek.
  • Askeri Yüksek İdari Mahkemesi üyelerini seçmek.

Dip notlar:

  • Cumhurbaşkanın Yargıtay üyesi seçme hakkı yoktur.
  • Cumhurbaşkanın tek başına yapacağı işlemlere karşı yargı mercilerine başvurulamaz.
  • Cumhurbaşkanın, Bakanlar Kurulu ile birlikte yaptığı işlemlerden dolayı Başbakan ve ilgili Bakanlar sorumludur. Buna karşı imza kuralı denir.
  • TBMM Başkanı Cumhurbaşkanına vekalet eder.
  • Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği, Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenmiştir. 1982 Anayasası ile verilmiştir.
  • Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği, Cumhurbaşkanlığı adına incelme ve araştırma yapar. 1982 Anayasası ile benimsenmiş olan kurul Devlet Denetleme Kuruludur. Silahlı Kuvvetler ve Yargı organları denetim alanı dışındadır.
  • Görev süresinin dolmasıyla nedeniyle Cumhurbaşkanlığı makamının boşalması halinde, seçilen yeni Cumhurbaşkanı görevine başlayıncaya kadar bu görevi görev süresi dolan Cumhurbaşkanı yapar.
  • Cumhurbaşkanı MGK’ya başkanlık etmektedir. MGK’nın gündemini MGK Genel Sekreteri yapar.

Bakanlar Kurulu

  1. 1. Bakanlar Kurulu: Başbakan ve bakanlardan oluşur. Milli güvenliğin sağlanmasından sorumludur.
  2. 2. Başbakan: Cumhurbaşkanınca TBMM üyeleri arasından atanır.
  3. 3. Bakan: TBMM üyeleri veya Milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar arasından Başbakanca seçilir. Meclis dışındanda seçilebilir.  

Dip notlar:

  • Cumhurbaşkanın, bakanları Başbakanın önerisi üzerine görevlerine son vermesi hükmü ilk kez 1982 Anayasasında yer almıştır.
  • Bakanlar kurulunun başkanı Başbakandır. Olağanüstü dönemlerde Cumhurbaşkanıdır.
  • Başbakan bakanların hiyerarşik amiri değildir.
  • Boşalan bir bakanlığa 15 gün içersinde atama yapılması gerekir. Bir bakan birden fazla bakanlığa vekillik edemez.
  • TBMM genel seçimlerinden önce, Adalet, İçişleri ve Ulaştırma bakanları görevlerinden çekilir.
  • Bakanların kurulması ve kaldırılması, görevleri KANUNLA düzenlenir.
  • Bakan, Bakanlığın emrine verilen paraları harcama yetkisine sahiptir.
  • Bakan, tüzel kişiliğe bağlı kuruluşları üzerinde vesayet yetkisine sahiptir.

Yasama Organın Yapısı

Yasama yetkisi Türk halkı adına TBMM kullanır. Türkiye Büyük Millet Meclisi 550 milletvekilinden oluşur.

Milletvekili seçilebilme şartları:

  • Türk vatandaşı olmak.
  • 30 yaşını doldurmuş olmak.
  • En az ilkokul mezunu olmak.
  • Askerlik hizmetini yapmış olmak.
  • Yüz kızartıcı suç işlememiş olmak.
  • Kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak.
  • Taksirli suçlar hariç toplam 1 yıldan daha fazla ağır hapis cezası almamak.

Seçimler:

  • TBMM seçimleri 5 yılda bir yapılır.
  • TBMM ve Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.
  • Cumhurbaşkanı seçilmediği takdirde meclis feshedilir ve 3 ay içersinde yeni seçimler yapılır.
  • Savaş durumunda TBMM seçimleri 1 yıl ertelenebilir.
  • TBMM üyelerinin %5’i boşalırsa ara seçime gidilir. Ara seçim her seçim döneminde bir kez yapılır. Genel seçimden 30 ay geçmedikçe ve genel seçimlere 1 yıl kala ara seçim yapılamaz.
  • Üye tamsayısının %5’i boşalırsa ara seçimlerin yapılmasına 3 ay içersinde karar verilir.
  • Seçimler, yargı organlarının denetimi altında yapılır. Bu yargı organı Yüksek Seçim Kuruludur. Kararları kesindir, itiraz edilemez.
  • Hakim ve savcılar ile yüksek yargı mensupları, öğretim elemanları, YÖK üyeleri, memur ve işçi olmayan diğer kamu görevlileri, ordu mensupları görevlerinden ayrılmadıkça aday olamazlar ve milletvekili seçilemezler.
  • Milletvekili, meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içersinde toplam 5 birleşim günü katılmadığı durumda milletvekilliği düşer.
  • Yasama dokunulmazlığı kaldırılan veya üyeliği düşen milletvekili, Meclis Genel Kurulu kararının alındığı tarihten başlayarak 7 gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurulur. Anayasa Mahkemesi de bu kararı 15 gün içersinde kesin karara bağlar.
  • TBMM 550 milletvekilinden oluşur ve milletvekilleri, her biri birer seçim çevresi olan illerden seçilir. Ancak, bir siyasal partinin bir ilden milletvekili çıkarabilmesi için, hem Türkiye genelindeki, hem de o ildeki geçerli oyların en az %10’nu kazanması gerekir.

Yüksek Seçim Kurulu

  • TBMM üyelerinin seçim tutanaklarını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kurulunundur.
  • Seçimler, yargı organlarının denetimi altında yapılır. Bu yargı organı Yüksek Seçim Kuruludur. Kararları kesindir, itiraz edilemez.
  • 1982 Anayasasına göre Yüksek Seçim Kurulu üyelerini; Yargıtay ve Danıştay Genel Kurulları seçer.

TBMM’nin Görev ve Yetkileri

  • Kanun koymak, değiştirmek.
  • Bakanlar kuruluna Kanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi vermek.
  • Bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek.
  • Bakanlar Kurulunu denetlemek.
  • Ölüm cezalarının yerine getirilmesine karar vermek.
  • Milletlerarası anlaşmaların onaylanmasına karar vermek.
  • Para basılmasına karar vermek.
  • Savaş ilanına karar vermek.
  • Genel ve özel af ilanına karar vermek.
  • Savaş hali ilanı ve silahlı kuvvet kullanılmasına karar vermek.

Dip Notlar:

  • TBMM bir yasama yılında en fazla 3 ay tatil yapar.
  • TBMM, Ekim ayının ilk günü Cumhurbaşkanın açılış konuşmasıyla çalışmalarına başlar.
  • TBMM bütçe komisyonu 40 kişiden oluşur. 25 iktidar, 15 muhalefet üyelerinden oluşur.
  • Unutulmamalıdır ki Cumhurbaşkanın tek veto edemediği kanun bütçe kanunudur.
  • Milletlerarası anlaşmalar. KANUN niteliğindedir itiraz edilemez.
  • Toplantı yeter sayısı demek; üye tamsayısının en az 1/3’ü demek yani 184 milletvekili.
  • Karar yeter sayısı ise; toplantıya katılanların salt çoğunluğudur. Karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye tamsayısının 1/4 ‘nün bir fazlasından az olamaz.
  • Kanun teklif etmeye Bakanlar Kurulu ve milletvekilleri yetkilidir.
  • TBMM tarafından kabul edilen kanunları Cumhurbaşkanı 15 gün içersinde yayımlar. Cumhurbaşkanı, yayımlanması uygun bulmadığı kanunları tekrar görüşülmek üzere TBMM’ye geri gönderir.

Kanun Hükmünde Kararname (KHK)

1971 yılında yapılan değişiklerle Anayasamıza girmiştir.

  • Olağan dönemlerde; Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılır.
  • Olağanüstü dönemlerde; Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılır.
  • KHK çıkarmak için TBMM tarafından Bakanlar Kuruluna yetki kanunu ile izin verilmesi gerekir. Olağanüstü dönemde çıkartılan KHK’ de yetki kanuna ihtiyaç yoktur.
  • KHK kişi hakları ve ödevleri ile ilgili haklar ve ödevler düzenlenemez.
  • KHK başka bir tarih belirlenmemişse Resmi Gazetede yayımlandıkları gün yürürlüğe girer ve aynı gün TBMM’ye sunulur. TBMM’ye sunulmayan kararnameler bu tarihte yürürlükten kalkar.

Tüzük: Kanunların uygulanmasını göstermek ve emrettiği işleri belirlemek amacıyla çıkarılır. Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılır ve Danıştayın incelemesinden geçirilir. Tüzüğün şekli şartı Danıştayın incelenmesinde geçmektedir.

Yönetmelikler: Başbakan, Bakanlıklar ve Kamu Kurum ve Kuruluşların kendi iç yapılarına ve çalışma sistemlerini belirlemek amacıyla çıkarılır.

TBMM’nin Bilgi Edinme ve Denetim Yolları

  • Soru: Bakanlar Kurulu adına, sözlü veya yazılı olarak cevaplandırılmak üzere Başbakan veya Bakanlardan bilgi istenilmesidir.
  • Genel Görüşme: Toplumu ilgilendiren belli bir kanunun TBMM genel kurulunda görüşülmesidir.
  • Meclis Soruşturması: Başbakan veya Bakanların cezai sorumlulukların araştırılmasıdır. TBMM üye tamsayısının en az onda biri tarafından verilir.
  • Meclis Araştırması: Belli bir konuda bilgi edinmek için yapılan incelemedir.
  • Gensoru: Hükümetin veya bir Bakanın siyasal sorumluluğuna yol açabilir. Gensoru en az 20 milletvekili tarafından verilir.

Dip not: Başbakanın Yüce Divan’a sevki halinde hükümet istifa etmiş sayılır.

Olağanüstü Yönetim Usulleri

1982 Anayasasına göre olağanüstü hal ilan yetkisi Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kuruluna aittir. 1982 Anayasasına göre üç türlü olağanüstü hal rejimine yer verişmiştir. İki durumda olağanüstü hal ilan edilmekte diğer durumda ise sıkı yönetim ilan edilmektedir. Olağanüstü hal ilanın birinci nedeni, tabii afet, tehlikeli salgın hastalıklar veya ağır ekonomik bunalım halleridir. İkinci nedeni; şiddet olaylarının yaygınlaşması ve kamu düzenin ciddi şekilde bozulmasıdır. Üçüncü nedeni; sıkı yönetimdir. Savaş hali durumunda ila edilir.

Olağanüstü Hal İlan Şekilleri

1. Olağanüstü hal ilan şekli; Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu tarafından ilan edilir. 2. ve 3. Olağanüstü hal ilan şekli; Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu Milli Güvenlik Kurulunun görüşünü alarak sıkı yönetim ilan edilir.

Dip Notlar:

  • Her üç durumda da olağanüstü hal veya sıkı yönetim ilan edildikten sonra Resmi Gazetede yayımlanır ve TBMM’ye sunulur.
  • Olağanüstü hal 6 ay için ilan edilir. Gerekli şartlar oluştuğunda 4 ay uzatabilir.
  • Sıkı yönetim ilan edildikten sonra;
  • Kolluk görev ve yetkileri askeri makamlara geçer.
  • Temel hak ve hürriyetler sınırlanabilir veya durdurulur.
  • Bazı suçlar Askeri Mahkemelerde görülür.

Yargı Fonksiyonu

Hakimlik Teminatı: Hakimlik teminatının en önemli sorunu azlolunma ilkesidir. 1982 Anayasası bu teminatın içersine savcıları da almıştır. İlgili maddeye göre hakimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe Anayasada gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamaz, bir mahkemenin veya kanunun kaldırılmasıyla sebebiyle olsa, aylık ödenek ve diğer özlük haklardan yoksun kılınamazlar.

Yüksek Mahkemeler

  1. 1. Anayasa Mahkemesi:
  • 11 asıl ve 4 yedekten oluşur.
  • Üyelerini Cumhurbaşkanı seçer.
  • Salt çoğunlukla karar verir.

Görevleri:

  • Kanunları, KHK’leri ve TBMM iç tüzüğünü Anayasa uygunluk şekilde denetler.
  • Cumhurbaşkanı, Bakanları, Yüksek Mahkeme başkan ve üyelerini, başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcısı vekilini, hakimler ve savcılar Yüksek Kurulu üyelerini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla denetler. 
  • Yasama dokunulmazlıklarının iptaline karşı davalara bakar.
  • Siyasi partilerin mali denetimini yapar.
  • Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanını kendi üyeleri arasından seçer.
  • Siyasi partilerin kapatılması hakkındaki davalara bakar.
  1. 2. Yargıtay: Adliye Mahkemelerince verilen karar ve hükümlerin son inceleme mercii olup ayrıca belli davalara da ilk ve son mahkemesi olarak bakar, Yargıtay üyeleri, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyelerince seçilir.
  2. 3. Danıştay: İdare ve Vergi Mahkemelerince verilen karar ve hükümlerin son inceleme mercii olup ayrıca belli davalarda ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar. Üyelerinin dörtte üçü Hakimler Savcılar Yüksek Kurulu, dörtte biride Cumhurbaşkanı tarafından seçilir. Tüzüğün yargısal denetimini yapar. Bakanlar Kurulu tarafından gönderilen kanun tasarıları hakkında görüş bildirmekle yükümlüdür.
  3. 4. Askeri Yargıtay: Askeri mahkemelerden verilen karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Üyeleri Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.
  4. 5. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi: Asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapar.
  5. 6. Uyuşmazlık Mahkemesi: Adli, idari ve askeri yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkilidir.
  6. 7. Sayıştay[1]: Genel ve Katma bütçeli dairelerin bütün gelir ve giderlerini inceleyen yüksek hesap mahkemesidir. Sayıştayın kesin hükümleri hakkına ilgililer yazılı bildirimler tarihinden itibaren 15 gün içinde bir kereye mahsus olmak üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabilirler. Genel ve katma bütçeli dairelerin gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetler.
  7. 8. Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu[2]: Adli ve İdari hakim ve savcıları mesleğe kabul etme, atama, nakletme ve terfi işlemlerini yapar. Kurulun Başkanı Adalet Bakanıdır. Cumhurbaşkanı Hakimler ve Savcılar Kurulundan Anayasa Mahkemesine üye seçmez. Hakimler ve Savcılar Kurulunun kararlarına karşı yargıya başvurulamaz.

Merkezi İdarenin Başkent Teşkilatı

  1. 1. Cumhurbaşkanı
  2. 2. Bakan
  3. 3. Bakanlar Kurulu
  4. 4. Başbakan

Başkentteki Yardımcı Kuruluşlar

  1. 1. Danıştay; 12 daireden oluşur.
  2. 2. Sayıştay; Vize ve tescil işlemi yapar. Genel uygunluk bildirimi 75 gün içinde TBMM’ye sunar.
  3. 3. Milli Güvenlik Kurulu

Görevleri:

  • Milli güvenlik siyaseti doğrultusunda belirlenecek hedeflerin gerçekleştirilmesine ilişkin hangi tedbirler alınacağı.
  • Devletin mili güvenlik politikasını belirlenmesi ve uygulaması ile ilgili kararların alınması ve gerekli koordinasyonun sağlanması.
  • Olağanüstü hal, sıkıyönetim ve savaş hali için görüş bildirmek.
  • Devletin bütünlüğü için tedbirlerin alınacağını belirlemek.
  • MGK’nın oluşumu:
  • Cumhurbaşkanı
  • Başbakan
  • Genel Kurmay Başkanı
  • Milli Savunma Bakanı
  • İçişleri ve Dışişleri Bakanı
  • Kara, Deniz, Hava Kuvvetleri Komutanlığı
  • Jandarma Genel Komutanlığı
  • Adalet Bakanlığı
  • Başbakan Yardımcıları

[2] Yüksek Mahkemeler arasında yer almaz, fakat Yüksek Mahkeme statüsünde sayılmışlardır.

Viewed 13199 times

İlgili Konular

Yorumlarınız cevaplandırılmaktadır. Soru sorabilirsiniz.

Her Hakkı Saklıdır © 2013 ingilizceogretim.com - Copyright © 2013 ingilizceogretim.com All rights reserved. Ferhat Bayık tarafından tasarlanmış ve İngilizce Dersler yazılmıştır.
İLETİŞİM

Sitemizde 1,596 adet konu ve 3,470 yorum bulunmaktadır..

65 adet sorgulama 1,207 saniye içinde yüklendi.