Türkiye'de anayasal gelişmeler

ÖDEVİNİ BULAMADIN MI?FORUMDA SOR CEVAPLAYALIM!

TÜRKİYEDE ANAYASAL GELİŞMELER

ANAYASAL HAREKETLER


*SENED-İ İTTİFAK

*TANZİMAT FERMANI

*ISLAHAT FERMANI

*1.MEŞRUTİYET (1876 Anayasası (Kanunu Esasi)  Meşruti Monarşi Sistemi (Yasama yürütme yürütmede toplanır.)

*2.          “

*1921 ANAYASASI (Teşkilat – Esasiye Kanunu)       Meclis Hükümet Sistemi (Yasama yürütme yasamada toplanır)

*1924 ANAYASASI                                                               Karma Sistem

*1961 ANAYASASI                                                               Parlamenter Sistem (Yasama yürütme yumuşak şekilde ayrılır)

*1982 ANAYASASI (Başkanlık sisteminde yas-yür. Kesin olarak ayrılır.)


*SENED-İ İTTİFAK :1808 .Osmanlının ilk anayasal gelişmesidir. Anadolu ve Rumeli Ayanları ile padişah arasındadır. Padişahın yetkileri ilk kez sınırlanmıştır. İngilizlerin Magna Cartasına benzer.  Anayasal Monarşiye geçiştir. Padişah Allah adına söz vermiştir. (manevi)


*TANZİMAT FERMANI: 1839 -ABDÜLMECİT- Gülhane-i Hattı Hümayun . Padişah tek taraflı çıkardı. Kendi yetkilerini sınırladı. Hukuka göre hareket edeceğini vaad etti. Tüm uyruklara can ve mal güvenliği tanıdı. Mahkemeler halka açıldı. Askerlik vatan görevi oldu. Mülkiyet hakkı devlet güvencesine alındı.



*ISLAHAT FERMANI: 1856 – Din farkı gözetmeden bütün vatandaşlara tüm haklardan yararlanma verildi. Müslüman olmayanlara küçük düşürücü sözler yasaklandı. Cizye ve İltizam kaldırıldı. Müslüman olmayanlara bedelli askerlik getirildi.



*1.MEŞRUTİYET 1876-II.ABDÜLHAMİT- İlk yazılı Türk anayasasıdır. Yasama hala padişahtadır. Meclis üyeleri padişaha bağlılık yemini eder. İki meclislidir. Osm-Rus savaşı bahane edilerek meclis kapatılmış, anayasayı yürürlükten kaldırılmamış, ancak uygulanmamıştır.


*2..MEŞRUTİYET 1908- II.ABDÜLHAMİT- 31 Mart ayaklanmasıyla 2.Abdülhamit tahttan indirilmiş, 2.meşrutiyet  ilan edilmiştir. Kanun teklifi için padişahtan izin alma kalktı. Meşruti Monarşik yapı oldu. Sansür kaldırıldı, haberleşme serbest oldu, parti kurma ve toplanma hakkı verildi.




T. C. ANAYASALARI

*1921 ANAYASASI: (Teşkilat – Esasiye Kanunu) : 20.01.1921- TBMM kabul etti. 24 maddedir. Yeni Türk devletinin temellerinin atıldığı açıklanmıştır. Egemenlik kayıtsız şartsız millete aittir. (Milli egemenlik) Monarşik yapı son buldu. Meclis Hükümeti sistemi var. TBMM Kurucu iktidar. T.C yi TBMM yönetir. Yasama Yürütme TBMM de. Hükümet meclis üyeleri arasından seçilir.

Başbakan yok. Meclis başkanı bakanlar kurulunun da başkanıdır.

İl ve İlçe Mahalli idareleri kurulması ilkesi getirdi.

Saltanat ve hilafetten hiç bahsetmemiştir.

Seçimler 2 yılda bir yapılır. Seçme yaşı 18 dir.

Anayasalarımız içinde tek yumuşak anayasadır.

Devlet başkanı yoktur. Kuvvetler birliği var.


29 Ekim 1923 deki değişiklikle “T.C nin hükümet şekli Cumhuriyettir.” denildi. Cumhurbaşkanı meclis üyeleri tarafından bir seçim dönemi için seçilir, devletin dini islamdır, dili Türkçe’dir, devlet başkanı Cumhurbaşkanıdır, görev süresi 4 yıldır, seçmen yaşı 22 dir, denildi. Temel hak ve hürriyetlerden bahsedilmedi. Karma hükümet sistemi benimsenmiştir.(meclis hükümet sis ile parlamenter sis. Arasında geçiş sürecidir) Çoğunlukçu demokrasi anlayışı benimsenmiştir.



*1924 ANAYASASI: 20.04.1924 TC Cumhuriyettir, seçimi meclis üyeleri ve Cumhurbaşkanı belirler. Hakimiyet kayıtsız şartsız milletindir, egemenlik TBMM ile kullanılacaktır.(Temsili demokrasiyi benimser), yasama TBMM de, TBMM 4 yılda bir seçimle belirlenir. Cumhurbaşkanı meclis üyeleri tarafından 4 yıl için seçilir, Bakanlar Kurulu Başbakan ve Bakanlardan oluşur. Başbakan meclis üyeleri arasından Cumhurbaşkanınca seçilir. Bakanlar Başbakan tarafından seçilir, Cumhurbaşkanı onayı ile göreve başlar,Cumhurbaşkanın vatana ihanet dışında sorumluluğu yoktur. Kararlarda Başbakan ve bakan imzası gerekir. Yargı bağımsız mahkemelerce yapılır. Her Türk hür doğar, Hürriyet sınırı başkasına zarar verecek çizgiye kadardır, sadece temel haklardan bahsedilmiş, sosyal ve ekonomik haklara değinilmemiştir.


Sert bir anayasadır.

Anayasa değişikliği teklifi meclis üye tam sayısının 1/3 ü ile yapılır, 2/3 ü kabul derse kabul edilir. Devletin şekli değiştirilemez. Hiçbir kanun anayasaya aykırı olamaz. (Ancak henüz Anayasa mahkemesi yok.)


1928 değişikliği ile devletin dini ibaresi anayasadan çıkarıldı

1937 değişikliği ile laiklik resmen anayasa kuralı oldu.

1930 yılında kadınlara belediye seçimlerine katılma hakkı, 1934 yılında milletvekili seçilme hakkı tanıdı.

1945 de öztürkçeleştirildi, 1952 de eski dile döndü.

1946 da çok partili siyasal hayata geçildi. Çok dereceli seçim sistemi benimsenmiştir.

1949 da İstiklal mahkemeleri kaldırıldı.

27 Mayıs 1960 da ordu yönetime el koydu. 38 subaydan oluşan Milli Birlik Komitesi MBK, TBMM yi kapattı.



*1961 ANAYASASI: TC, insan haklarına dayanan, milli demokratik, laik sosyal bir devlettir. Bu anayasa hazırlanırken, Fransa, İtalya ve Almanya anayasalarından yararlanıldı. Çoğulcu demokrasi anlayışı var. Parlamenter sistem var. Sosyal devlet ilkesini benimser. Anayasanın üstünlüğü ilkesini getirmiştir. (Anayasa mah. Kurulmuştur.)


1924 anayasası milliyetçi devletten bahsederken 1961 anayasası Türk milliyetçiliğinden bahseder.

T. Cumhuriyettir ilkesi aynen var. Egemenlik milletindir var. Egemenlik kanunlarla yetkili organlarca kullanılır der. Buna göre yasama TBMM ve Cum Senatosuna, yürütme Cum ve Bakanlar Kuruluna, yargı  mahkemelere verildi.

1924 anayasasında seçmen yaşı var, 1961 de yok. 1961 anayasasında seçimler eşit, gizli, tek dereceli oy sisteminde olur der.

1924 anayasasında açıkça belirtilmeyen hukuk devleti, bu anayasada açıkça belirtilmiştir.

1961 anayasası yasaların uygunluğunu denetleme yetkisini Anayasa Mahkemesine vermiştir.

1961  “                  ile sosyal devlet ilkesi anayasamıza girmiştir. Temel hak ve özgürlükler en geniş   bu anayasada yer alır.

1961      “              1924 den farklı olarak güçler ayrılığını net biçimde ortaya koyar.

1961      “              1924 den farklı olarak iki meclisli parlamento kabul eder. TBMM ve Cumhuriyet Senatosu.

1961      “              sendika, grev, toplu sözleşme,dernek kurma hakkı vermiştir.

1961      “              ile Yüksek Hakimler Kurulu, Yargıtay, Danıştay,Askeri Yüksek İdare Mahkemesi düzenlenmiştir.


1971-1973 arasında Bakanlar kuruluna KHK çıkarma yetkisi verilmiştir.

Üniversiteleri özerkliği zayıflatılmış, TRT nin özerkliği kaldırılmıştır. Tüm haklara sınırlamalar getirilmiştir., Devlet memurlarının sendika kurma yetkisi kaldırılmıştır, yargısal denetim sınırlandırılmış, anayasa mahkemelerine dava açabileceklerin sayısı azaltılmış, Askeri yüksek İdare mahkemesi ve DGMler kurulmuştur.


*1982 ANAYASASI: 07.11.1982

*Kazuistik bir anayasadır, ayrıntıya önem verilmemiştir. En sert anayasadır. Yürütme organı güçlendirilmiştir.

*Cum na TBMM seçimlerini yenileme yetkisi verir

*Cum 4.turda seçilemezse seçimleri yenileme yetkisi verir

*toplantı yeter sayısı üye tam sayısının 1/3 ü kadar, karar yeter sayısı katılanların salt çoğunluğu der.

*siyasi parti grupları en az 20 kişiden oluşur der.


I.KISIM (Genel Esaslar)

1.Madde,  Devletin şekli Cumhuriyettir.

2.madde,  Milli dayanışma Atatürk milliyetçiliği, insan haklarına saygı, demokratik, laik, sosyal bir hukuk devletinden bahseder.

3.madde, TC. bölünmez bir bütündür, bayrağı milli marşı ve başkentinden bahseder.

4.madde, ilk üç madde değiştirilemez.

5.madde, devletin temel amaç ve görevleri sayılmış,

6.madde, egemenlik kayıtsız şartsız milletin der.

7.madde, yasama yetkisi TBMM de der.

8.madde, yürütme yetkisi Cum ve Bakanlar kur. der.

9.madde, yargı, Türk milleti adına bağımsız mahkemelerde der.

10.madde, herkes, kanun önünde eşittir der.

11.madde, anayasa hükümleri bağlayıcıdır der.

II.KISIM (Temel haklar ödevler)

12.madde, Temel hak ve hürriyetleri niteliği. Herkes kişiliğine bağlı dokunulamaz, devredilemez haklara sahiptir.

13.madde, temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması. Ancak kanunlarla olur.

14.madde, temel hak ve hürriyetlerin kötüye kullanılması.

15.madde, temel hak ve hürriyetlerin durdurulması.

16.madde, yabancıların emel hak ve hürriyetleri


1982 anayasası hakları 3 gurupta toplar

-Kişinin hak ve ödevleri-Temel hak ve ödevler- negatif statü.

-Sosyal hak ve ödevler- pozitif statü hakları

-Siyasi hak ve ödevler- katılma hakları


Negatif Statü Hakları (Temel haklar)

-Kişinin dokunulmazlığı, maddi manevi varlığı

-zorla çalıştırılma yasağı

-Kişi hürriyeti ve güvenliği

-özel hayatın gizliliği

-konut dokunulmazlığı

-haberleşme hürriyeti

-yerleşme ve seyahat hür.

-din ve vicdan hür.

-düşünce ve kanaat hür.

-bilim ve sanat hür.

-basın hür.

-düzeltme ve cevap hakkı

-dernek kurma, toplantı, mülkiyet hakkı, hak arama hür.

-İspat hakkı


38.madde, Kimse işlemediği bir suçtan cezalandırılamaz. Suçu ispatlanana kadar kimse suçlu değildir.


Pozitif Statü hakları (Sosyal ve Ekonomik Haklar)

-ailenin korunması

-eğitim ve öğretim hakkı

-kamu yararı

-kıyılardan yararlanma, toprak mülkiyeti, tarım…. çalışanların korunması, kamulaştırma, özelleştirme.

-çalışma ve sözleşme hür.

-çalışma hakkı ve ödevi,

-sendika kurma hakkı

-Gençliğin korunması, spor hakkı, sağlık hakkı, konut hakkı.,çevre hakkı…


51.madde, sendika kurma hakkından bahsede.

53.madde, toplu iş sözleşmesi hakkı.

54.madde, grev ve lokavt hakkı.


Katılma Hakları (Siyasi haklar)

-Türk vatandaşlığı (madde 66)

-Seçme seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı (madde 67)

-Parti kurma hakkı ( madde 68)

-Kamu hizmetine girme hakkı (madde 70) her Türk kamu hizmetine girme hakkına sahiptir.

-Mal bildirimi (madde 71)

-Vatan hizmeti

-Vergi ödevi  (madde 73)

-Dilekçe hakkı (madde 74).



III.KISIM (Cumhuriyetin Temel Organları)

-TBMM kuruluşu (madde 75) 550 milletvekilinden oluşur.

-Milletvekili seçilme yeterliliği (madde 76 ) 30 yaşını dolduran her Türk milletvekili seçilebilir.

-TBMM seçim dönemi (madde 77) seçimler 5 yılda bir yapılır.

-Yasama sorumsuzluğu-Mutlak dokunulmazlık- Milletvekillerinin meclisteki düşüncelerinden sorumlu olmamasıdır.

Yasama Dokunulmazlığı – Nispi dokunulmazlık- “   seçim öncesi yada sonrası işlediği suçlardan meclis kararı olmadıkça

sorgulanamamasıdır. (madde 83)

-Milletvekilliğinin düşmesi (madde 84) istifa sonucu veya kesin hüküm giyme ya da kısıtlanma sonucu olur. Genel kurul gizli oyla karar verir. Milletvekili 7 gün içinde Anayasa mahkemesine iptal davası açabilir . An. Mah.15 gün içinde cevap verir.


Bakanlar Kurulunun kanun önerisine Kanun Tasarısı,

Milletvekillerinin Kanun teklifi denir. (medde 88.de düzenlenmiştir.) TBMM nin reddettiği tasarı ya da teklifler 1 yasama yılı geçmeden tekrar sunulamaz.

-TBMM de kabul edilen kanunları, Cumhurbaşkanı 15 gün içinde yayımlar. (madde 89). Bütçe kanunları hariç tekrar görüşülmek üzere meclise gönderebilir. Meclis aynen kabul ederse Cum. yayımlar.

-KHK Çıkarma yetkisi. İlk olarak 1961 anayasasına 1971 değişikliği ile Bakanlar Kuruluna verilmiştir. Olağanüstü hallede KHK çıkarma yetkisi Cum. Ve Bakanlar Kur. aittir. KHK ler anayasaya tabidir. Olağanüstü KHK ler tabi değildir. Değiştirme ve iptal davası açılamaz. Temel hak ve ödevler KHK ile düzenlenemez.

KHK resmi gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer. İleri bir tarih de verilebilir. Kararnameler yayımlandığı gün TBMM ye sunulur. Sunulmazsa yürürlükten kalkar. TBMM kabul etmezse yine resmi gazetede yayımlanarak kalkar.



-Savaş ilanı (madde92). TSK nın kullanılması kararı TBMM ye aittir.


-TBMM başkanı seçme (madde 94) Başkan adayları , meclis içinden, 5 gün içinde bildirilir. Gizli oyla seçim yapılır, İlk iki oylamada üye tam sayısının 2/3 ü, üçüncü oylamada salt çoğunluk aranır. Sağlanamazsa en çok oy alan iki aday arasınsa 4.tur seçim yapılır. en çok oy alan başkan olur. Aday göstermeden itibaren 5 günde tamamlanır. Başkan ve vekili oy kullanamaz.


-Toplantı ve karar yeter sayısı (madde 96 ) Üye sayısının en az 1/3 ü ile toplanabilir, salt çoğunluk  ile karar alabilir, karar yeter sayısı hiçbir zaman ¼ den az olamaz. Bir bakan en çok iki oy kullanabilir.

Bu konu 1860 defa okunmuştur!

Türkiye'de anayasal gelişmeler

İlginizi çekebilir...

“Türkiye'de anayasal gelişmeler” için Bir cevap

  1. eda diyor ki:

    iyi birazdaha açıklarmısın

Yorum yapın, mutlaka cevaplandırılacaktır

Her Hakkı Saklıdır © 2013 ingilizceogretim.com - Copyright © 2013 ingilizceogretim.com All rights reserved. Ferhat Bayık tarafından tasarlanmış ve İngilizce Dersler yazılmıştır.
İLETİŞİM

Sitemizde 1,596 adet konu ve 3,464 yorum bulunmaktadır..

40 adet sorgulama 0,600 saniye içinde yüklendi.