Etiket arşivi: Traverten

Ege Bölgesi

Ege Bölgesi

Ege Bölgesi, yer şekilleri, iklim ve bunun etkisine bağlı olarak beşeri ve ekonomik yönden farklı olan iki bölüme ayrılmıştır. Bunlar Ege Bölümü ve İç Batı Anadolu Bölümüdür.


Yer şekilleri

Yer şekillerinin oluşmasında 3. zaman sonları ile 4. zaman başlarındaki tektonik hareketler belirleyici olmuştur.


Dağlar : Bölgenin batısında, Ege Denizi’ne dik uzanan, doğu-batı yönlü dağlar ile bu dağlar arasındaki çöküntü ovaları yer alır. Kuzeyden güneye doğru sıralanan Kaz Dağı, Mardan Dağı, Yunt Dağı, Bozdağlar ve Aydın Dağları kırılma sonucu oluşan horstlardır. Manisa’nın Kula ilçesi yakınlarında genç volkan konileri yer alır.


Ovalar : Doğu – batı yönlü uzanan dağ sıraları arasında yer alan Edremit, Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes ovaları kırılma sonucu oluşan grabenlerdir. Ege Bölümü’nde yüksekliği 250 metreden daha az olan çöküntü ovaları yer alır ve iç kesimlere doğru uzanır.  Bölgenin en güneyindeki Menteşe Yöresi’nde ise karstik ovalar yaygındır.


Platolar : Bölgedeki platolar Ege grabenlerinin doğusunda, İç Batı Anadolu Bölümü’ndeki yüksek düzlüklerdir. Kıyı Ege ovalarının bittiği yerde, plato görünümündeki İç Batı Anadolu eşiği başlar. İç Batı Anadolu Platosu üzerinde yüksekliği 2000 metreden az olan Demirci, Eğrigöz, Şaphane, Murat, Emir ve Sandıklı Dağları yer alır.


Akarsular ve Göller


Akarsular : Bölgenin akarsuları Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes’tir. Hepsi Ege Denizi’ne dökülür. Akarsuların aşağı çığırlarında arazi eğimi azaldığı için menderesler, akarsu ağızlarında ise akarsularla aynı adları taşıyan irili-ufaklı delta ovaları oluşmuştur. Akarsuların yatak eğimi az olduğu için hidroelektrik potansiyelleri de azdır.


Göller : Göl bakımından fakir olan Ege Bölgesi’nde Bafa (Çamiçi) ve Marmara gölleri yer alır. Bu göller alüvyal set gölleridir. Suları tatlıdır.


İklim


Kıyı kesimindeki Asıl Ege Bölümü’nde Akdeniz iklimi özellikleri görülür. Akdeniz ikliminin etkileri, çöküntü ovaları boyunca, kıyıdan yer yer 100-150 km kadar içerilere sokulur. Kıyı kesiminde kar yağışları ve don olayları çok ender görülür. Kışları oldukça ılımandır. Yaz mevsimi kıyı ovalarında oldukça sıcak ve kurak geçer. İç Batı Anadolu Bölümü’nde ise Akdeniz ikliminden karasal iklime geçiş özelliği görülür. Sıcaklık farkları artar. İç Batı Anadolu’da kış mevsimi kıyı kesime göre daha soğuktur. Kar yağışları ve don olayları görülür. Yaz mevsimi ise kıyı kesime göre daha sıcaktır. İç Batı Anadolu’da kıyı kesimine göre azalan yağışlar, ilkbahar mevsimine doğru kayar. Yaz kuraklığı kıyı kesimden daha azdır.


Doğal Bitki Örtüsü


Ege Bölümü’nde 500-600 metreler kadar makiler, daha yükseklerde iğne yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlar yer alır. İç Batı Anadolu Bölümü’nde çalılık ve ormanlarla,  İç Anadolu’ya doğru bozkırlar göürülür.


Nüfus ve Yerleşme


Nüfus sayısı bakımından Marmara, İç Anadolu ve Karadeniz bölgelerinden sonra 4. sırayı alır. Bölgede doğum oranı düşüktür. Yüzölçümü küçük olduğundan, nüfus yoğunluğu bakımından Marmara Bölgesi’nden sonra 2. sırayı alır. Nüfusun dağılışı düzenli değildir. Kıyı kesimindeki ovalar sık nüfuslu, iç kesimler ise dağlık Menteşe Yöresi ise oldukça tenhadır. Ege Bölümü’nde kentleşme oranı yüksek, göçler nedeniyle nüfus artışı fazladır. Ayrıca bu bölümde yer alan Kuşadası, Bodrum, Marmaris gibi turizm merkezlerinde yaz mevsiminde turizm nedeniyle nüfus artar.


İller


Afyon, Aydın, Denizli, İzmir, Kütahya, Manisa, Muğla, Uşak


Ekonomik Özellikler


Tarım


Kıyı kesimindeki Ege Bölümü’nde verimli tarım topraklarının bulunması ve Akdeniz ikliminin etkisi nedeniyle, ekonomik değeri yüksek olan ihraç ürünleri yetiştirilir. Bu bölümde tarımda makine kullanımı yaygındır. İntansif (modern) tarım yöntemleri uygulanır. Tarımsal nüfus yoğunluğu fazla olan bu bölümde seracılık da yaygındır. İç Batı Anadolu Bölümü’nde iklimin karasallaşması ve sulamanın yaygın olmaması, tarımsal ürün çeşitliliğini azaltır. Kıyıda yetiştirilen ürünler bu bölümde yetiştirilemez.


Tarım Ürünleri


Asıl Ege Bölümü’nün Başlıca Tarım Ürünleri


Tütün : Türkiye tütün üretiminin % 50’sini bu bölge karşılar. Tüm kıyı ovalarında ekimi yapılan ve yurt dışına ihraç edilen tütün en çok Bakırçay Ovası’nda yetiştirilir.


Zeytin : Akdeniz ikliminin tanıtıcı kültür bitkisi olan zeytin en çok Ege Bölgesi’nde yetiştirilir. Türkiye üretiminin % 48’ini Ege Bölgesi sağlar. Edremit – Ayvalık Yöresi başta olmak üzere tüm kıyı kesiminde ve yer yer 100 km içerilere kadar zeytin yetiştirilir.


Üzüm : Türkiye’de üzüm üretiminin % 40’ını sağlayan bölge 1. sırada yer alır. Kurutularak ihraç edilen çekirdeksiz üzümün tamamını Ege Bölgesi üretir. Başta Gediz Ovası olmak üzere Büyük ve Küçük Menderes ovalarında yetiştirilir.


İncir : Kış ılıklığı isteyen ve Akdeniz iklimine uyumlu olan incirin %82’si bu bölgede yetiştirilir. Büyük Menderes, Küçük Menderes ve Gediz ovalarında incir üretimi yoğunlaşır. Kurutularak yurt dışına ihraç edilen incirin en çok yetiştirildiği yer ise Aydın’dır.


Pamuk : Akdeniz iklimine uyumlu olduğundan kıyı ovalarında ekimi yapılır. Büyük Menderes ve Gediz ovalarında üretimi yoğunlaşır. Türkiye üretiminin % 42’sini sağlayan Ege Bölgesi üretimde ilk sırayı alır.


Turunçgiller : Akdeniz iklimine uyumlu olan ve kış ılıklığı isteyen turunçgil üretimi, İzmir’in güneyindeki kıyı ovalarında yapılrı. Türkiye üretiminin %10’unu sağlayan bölge, Akdeniz Bölgesi’nden sonra 2. sırayı alır.


Pirinç : Çöküntü ovalarında ekimi yoğunlaşır.


Sebze : Bölgenin sebze üretiminde önemli bir yeri vardır. Domates, biber, patlıcan, patates, salata, kereviz, pırasa, başlıcalarıdır.


Meyve : Bölge kendine özgü meyve üretimi ile diğer bölgelerden ayrılır. İncir, turunçgil ve üzümün yanı sıra elma ve kiraz üretimi de önem taşır.


İç Batı Anadolu Bölümü’nün Başlıca Tarım  Ürünleri

Haşhaş : Tohumundan yağ ve kozasından morfin yapımında kullanılan afyon sakızının elde edildiği bir bitkidir. Bu nedenle ekimi devlet kontrolünde yapılır. Türkiye üretiminin %90’ını Ege Bölgesi karşılar. Afyonkarahisar çevresinde ekimi yoğunlaşır.


Tahıllar : Bölgede üretilen tahıl ülke üretiminin % 10’a yakın bölümünü karşılar. Tahıllardan buğday ve arpa, Afyon, Kütahya, Denizli ve Uşak’ta üretilir.


Şekerpancarı : Önemli bir endüstri bitkisi olan şekerpancarı Afyon, Kütahya ve Denizli’de üretilir.


Ayçiçeği : Denizel etkilerin sokulmadığı İç Batı Anadolu’da sulanabilen alanlarda yetişir.


Baklagiller : Uşak, bölgede nohut üretiminin en fazla yapıldığı yerdir.


Hayvancılık

Bölgede hayvan otlatmaya elverişli alanlar pek fazla değildir. Otlaklar daha çok İç Batı Anadolu’da görülür. Bölgenin kıyı kesiminde besi hayvancılığı, İç Batı Anadolu Bölümü’nde dağlıç ve sakız ırkı, İç Batı Anadolu platolarında karaman ırkı koyun yetiştirilir. Özellikle maki alanlarında kıl keçisi yetiştiriciliği önem taşır. Menteşe Yöresi’nde arıcılık gelişmiştir. Kümes hayvancılığı son yıllarda gelişme göstermiştir. Ayrıca doğal balıkçılığın yanı sıra kültür balıkçılığı da yapılır.


Ormancılık

Türkiye ormanları’nın %19’u Ege Bölgesi’nde yer alır. Ormanlar Asıl Ege Bölümü’nde yoğunlaşır. Menteşe Yöresi, Aydın Dağları, Bozdağlar ve Kaz Dağı orman bakımından en zengin alanlardır. Menteşe Yöresi’nde sığla yağı üretimi yapılır. Günlük ağacı ve meyan kökü de bölgedeki diğer önemli orman ürünleridir.


Madenler ve Enerji Kaynakları

Madenler : Krom üretiminde ikinci sırayı alan bölgede, Köyceğiz, Marmaris, Emet’te krom çıkarılır. Menteşe Yöresi’nde zımpara taşı, Afyon’da mermer, Eymir, Ayazmand ve Torbalı’da demir, Kütahya-Emet’te bor minerali çıkartılır. Ayrıca İzmir Çamaltı tuzlasında tuz üretilir.


Enerji Kaynakları : Türkiye’nin en önemli linyit yatakları bu bölgede yer alır. Linyit üretiminin %90’ı Ege Bölgesi’nden sağlanır. Çıkarıldığı yerler; Muğla – Yatağan, Manisa – Soma, Kütahya’da Tavşanlı, Tunçbilek, Seyitömer ve Değirmisaz’dır. Linyit’in önemli bir bölümü termik santrallerde yakılarak elektrik enerjisi üretilir.


Enerji Üretim Tesisleri

Termik santrallerin en çok olduğu bölgedir. Bu santraller; Manisa-Soma, Muğla-Yatağan ve Gökova ile Kütahya-Seyitömer ve Tunçbilek’te kuruludur. Termik enerjinin yanı sıra hidroelektrik enerjisi üretimi de yapılır. Demirköprü (Gediz), Kemer ve Adıgüzel (Büyük Menderes) barajları bu bölgededir. Denizli-Sarayköy’de jeotermal santral kuruludur.


Endüstri

Başlıca endüstri tesisleri şunlardır :


Besin, Sıvı Yağ : İzmir, Ayvalık, Edremit


Şeker : Uşak, Afyon, Kütahya


Sigara ve İçki : İzmir


Petrol Arıtma ve Petro Kimya : İzmir – Aliağa


Seramik, Çini, Porselen : Kütahya, Uşak, İzmir


Pamuklu Dokuma : İzmir, Aydın, Nazilli, Söke, Bergama, Denizli ve Uşak


Otomotiv : İzmir


Tarım Makineleri : Manisa, Aydın


Kağıt : Afyon (Çay)


Azot – Gübre : Kütahya


Ulaşım

Doğu – batı yönlü uzanan dağlar ve arasındaki ovalar, kıyı kesimle iç kesimi birbirine bağlayan yolların yapımını kolaylaştırmıştır. Dağlık Menteşe Yöresi dışında bölgede ulaşım sorunu yoktur. İzmit limanı ard bölgesine kara ve demiryollarıyla bağlanmıştır. Türkiye’nin en önemli ihraç limanıdır. Afyon ve Denizli de önemli yolların kesiştiği, ulaşımın geliştiği merkezlerdir.


Turizm

Ege Bölgesi’nde özellikle kıyı kesimler tarihi ve doğal güzellikleriyle turizmin çok geliştiği yerlerdir. Bodrum, Marmaris, Kuşadası, Çeşme, Didim, Foça deniz turizminin geliştiği merkezlerdir. Denizli – Pamukkale’deki travertenler, kaplıcalar, Selçuk-Efes’te Meryem Ana Kilisesi ve antik kent, Bergama, Sard, Didim, Milet, Afrodisyas  anitk kentleri, Afyon ve Kütahya kaplıcaları bölgenin diğer turizm zenginlikleridir.


Bölgenin Ülke Ekonomisindeki Yeri

Ege Bölgesi sosyo-ekonomik gelişmişlik açısından Marmara Bölgesi’nden sonra 2. sırada yer alır. Aşağıda bölge ekonomisinde önemli yer tutan ürün ve ekonomik faaliyet türlerinin listesi verilmiştir.


İncir

Pamuk

Tütün

Üzüm

Zeytin

Haşhaş

Linyit

Endüstri ürünleri

Turizm

Karstik Şekiller

Karstik Şekiller


Yağışlar ve yer altı suları, kalker, jips, kayatuzu, dolomit gibi eriyebilen, kırık ve çatlakların çok olduğu taşların bulunduğu yerlerde, kimyasal aşınıma neden olurlar. Kimyasal aşınım sonunda oluşan şekillere karstik şekiller denir.


Karstik Aşınım Şekilleri


Yağışların ve yeraltı sularının oluşturduğu karstik aşınım şekillerinin aşınım şekillerinin büyüklükleri değişkendir. Karstik aşınım şekilleri şunlardır :


Lapya : Kalkerli yamaçlarda yağmur ve kar sularının yüzeyi eriterek açtıkları küçük oluklardır. Oluşan çukurluklar keskin sırtlarda yan yana sıralandığından yüzey pürüzlüdür. Büyüklükleri birkaç cm ile birkaç metre arasında değişir.


Dolin : Kalker platolar üzerinde görülen, oval şekilli erime çukurluklarıdır. Genellikle derinlikleri az, genişlikleri fazladır. Türkiye’de özellikle Toroslar’da dolinler yaygın olarak görülür. Halk arasında kokurdan, koyak, tava gibi adlar verilir. Dolinler oluşum şekillerine göre iki gruba ayrılır :


Erime Dolini : Kalker yüzeyler üzerinde, yağış sularının eritmesiyle oluşan karstik şekildir.  Erime dolinlerinin tabanında yüzey sularının derine doğru  sozdığı çatlak ve delikler bulunur. Dolin tabanlarında erimeden geriye kalan killi materyalin birikmesiyle oluşan terra rossa toprakları bulunur.


Çökme Dolini : Yeraltında bulunan mağara sistemlerinin tavanlarının incelerek çökmesi ile oluşan karstik şekillerdir. Çökme dolinleri, derinliklerinin fazla oluşu, yamaçlarının eğimli oluşu ve tabanlarındaki iri bloklar halinde maddeler bulunması nedeniyle erime dolinlerinden kolayca  ayırtedilirler.


Uvala : Genişleyip, derinleşen dolinlerin birleşmesiyle oluşan, dolinlerden daha büyük çukurluklardır.  Uvaların düzensiz şekle sahip olması ve tabanlarındaki erimeden geriye kalan kalker çıkıntıları dolinlerden kolayca ayırtedilmesini sağlar.


Obruk : Baca veya kuyu şeklinde, keskin köşeli, derin çukurluklara obruk denir. Derinliği 250-300 m’yi bulabilen obrukların bazılarının tabanında göl bulunur. Türkiye’de İç Anadolu’nun güneyinde ve Toroslar’da yaygın olarak obruklar görülür. İçel’deki Cennet-Cehennem mağaraları ve Konya’daki Kızören obruğu ülkemizdeki en güzel örneklerdir.


Polye : Karstik yörelerdeki genişliği birkaç kilometre olan, uzunluğu 20-30 kilometreyi bulan, hatta geçebilen ova görünümlü büyük karstik çukurlara polye denir. Türkiye’de özellikle Toroslar’da polyeler yaygındır. Örneğin; Akdeniz Bölgesi’ndeki Ketsel, Elmalı ve Akseki ovası birer polyedir.


Mağara : Kalkerli arazilerde çatlaklar boyunca yeraltına sızan suların oluşturduğu büyük boşluklara mağara denir. Damlataş, Narlıkuyu, Düden, İnsuyu, Kızılin mağaraları en ünlüleridir.


Düden : Kalkerli arazide erime ile oluşan daire biçimli kapalı çukurluklara düden denir. Düdenler yer altı sularını birbirine bağlayan kanallardır. Düdenlere halk arasında su çıkan, su batan gibi adlar da verilir.


Kör (Çıkmaz) Vadi : Karstik yörelerdeki akarsular bir düdende kaybolarak akışını yeraltında sürdürür. Bu akarsuların yeryüzünde süreklilik göstermeyen vadilerine kör (çıkmaz) vadi denir.


Karstik Birikim Şekilleri

Kimyasal birikim şekilleri, kalsiyum karbonatça zengin suların  içindeki karbondioksit gazının uçması ve kalsiyum oksidin (kirecin) tortulanmasıyla oluşur. Karstik birikim şekilleri sarkıt, dikit ve travertendir.


Sarkıt-Dikit

Kalsiyum karbonatça zengin suların mağara tavanından sızarak içindeki kirecin tavanda birikmesi ile sarkıtlar, damlayarak tabanında birikmesi ile dikitler oluşur. Karstik alanlardaki mağaralarda görülen bu şekillerin en güzel örnekleri Damlataş Mağarası’nda bulunmaktadır.


Traverten

Genellikle sıcak su kaynaklarının yakınında  ve kalsiyum karbonatlı suların yayılarak aktığı alanlarda, kirecin çökelmesi ile oluşan basamaklardır. En güzel örnekleri Denizli-Pamukkale’dedir.


Türkiye’deki Karstik Şekiller


Türkiye’de karstik şekiller yaygın olarak,

  • Toros Dağları’nda
  • İç Anadolu’da Sivas ve çevresinde (özellikle jips kartsı)
  • Batı Karadeniz’de ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin güneyinde görülür. Bu alanlarda çıplak kayalar geniş yer kaplar. Toprak erime sonucunda  oluşmuş çukur alanlarda toplanmıştır. Karstik alanların yüzeyinin su bakımından fakir olması, tarım olanaklarını sınırlamaktadır. Türkiye’nin yüzölçümünün yaklaşık 1/5’inde bu tür şekiller görülmektedir. Karstik şekillerin en yaygın olduğu bölge ise kalkerli arazinin geniş alan kapladığı Akdeniz’dir.

Turistik Değerler

1.TÜRKİYENİN TURİSTİK DEğERLERİ

Turistlerin seyahatleri sırasında görmek istedikleri varlıklara turistik değerler adı verilir. Ülkemizdeki turistik değerleri, tabii ve tarihi değerler olarak iki gruba ayırmak mümkündür.

A.TABİİ DEğERLER

Tabiatta kendiliğinden oluşmuş güzelliklere tabii değerler denir.Tabii değerleri özelliklerine göre çeşitli şekillerde gruplandırabiliriz.

1.Tabii Harikalar

Görünüşleri ve özellikleriyle insanlarda hayranlık uyandıran,benzeri bulunmayan,tabiatta kendiliğinden oluşmuş güzelliklerdir.Ülkemizdeki tabii harikalardan bazıları şunlardır:

– Pamukkale(Denizli)

şifalı suları,bembeyaz travertenleri,tarihi eserleri ile dünyada benzeri bulunmayan turistik bir yöremizdir.Pamukkale bu özellikleri sebebiyle bir tabiat harikasıdır.Dünyadaki tüm turistlerin ilgisini çekmektedir.Özelliklerinin bozulmaması için devlet tarafından koruma altına alınmıştır.

-Peribacaları(Nevşehir)

Peribacaları Göreme vadisinde bulunmaktadır.Tabiat olaylarının zamanla kayaları aşındırmasıyla oluşturduğu bacaya benzeyen şekillere peribacası denir.Peribacaları,dünyada benzeri bulunmayan büyüleyici güzelliği sebebiyle bir tabiat harikasıdır.

2.Turizme Elverişli Mağaralar

Mağara kayalıklarda doğal olaylarla açılan, insan veya hayvanlarca barınak olarak kullanılabilen çukur ve boşluklardır.Ülkemizdeki önemli mağaralardan bazıları şunlardır:

-Damlataş Mağarası(Antalya)

-İnsuyu Mağarası(Burdur)

3.Obruklar

Obruk; tabiat olaylarıyla taşların bulunduğu yerlerde taşların erimesiyle oluşan,ağzı açık,derin,doğal oyuklardır.Ülkemize her yıl çok sayıda turist çeken obruklardan birisi Mersin’deki Cennet Cehennem obruklarıdır.

4.Şelaleler

Yüksek bir yerden sürekli bir hızla düşen akarsu kütlesine şelale denir.Ülkemizdeki önemli şelalelerden bazıları şunlardır:

-Tortum(Erzurum)

-Manavgat,Düden(Antalya)

5.şifalı Sular

Şifalı sular çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılır.Ülkemize gelen turistler,tedavi olmak amacıyla şifalı suların bulunduğu yörelere gitmektedirler.

a.Kaplıcalar

Kaplıca,şifalı su kaynaklarının tedavide kullanılması amacıyla banyo yapmak için kurulmuş tesislerdir.Ülkemiz, kaplıcalar açısından çok zengin bir ülkedir.Bu kaplıcalardan bazıları şunlardır:

-Çekirge(Bursa)

-Yalova

-Hamamözü(Amasya)

-Gazlıgöl,Sandıklı(Afyon)

-Gönen(Balıkesir)

-Çeşme,Agememnon(İzmir)

b.Ilıcalar

Ilıca, Toprak altından çıkan şifalı su kaynağıdır.Bu suların bir kısmı banyo yapılarak, bir kısmı içerek kullanılmaktadır.Urla(İzmir) ve Ayaş(Ankara) ülkemizdeki önemli ılıcalardandır.

6.Kış Turizmine Elverişli Dağlar

-Uludağ(Bursa)

-Palandöken(Erzurum)

-Erciyes(Kayseri)

7.Milli Parklar

Milli park; herhangi bir ülkede ve dünyada az bulunan tabii ve tarihi değerlerin korunduğu yerdir.Çok geniş arazi parçalarından oluşur.Milli parkların başlıca özellikleri şunlardır:

*İnsanlar tarafından yapılması mümkün olmayan doğal harikalar korunur.Örneğin; manzara,bitki örtüsü,şelale gibi tabii harikalar koruma altına alınır.

*Vahşi ve yabani hayvanlar,kuşlar,ağaçlar,bitki örtüsü üretilir veya çoğaltılır.

*Tarihi eserler muhafaza edilir.

*İnsanlara dinlenme ve eğlenme imkanı sağlanır.

Türkiye’deki Olimpos Beydağları Milli Parkı, Nemrut Dağı Milli Parkı,Köprülü Kanyon Milli Parkı ve diğerleri tüm turistlerin ilgisini çekmektedir.

B.TARİHİ DEĞERLER

Tarihi değerler, insanlar tarafından geçmiş dönemlerde yapılmış tarihi eserler,anıtlar ve müzelerde sergilenen eserlerdir.

1.Tarihi Eserler

a.Höyükler(Eski Yerleşim Yerleri)

Tarih boyunca çeşitli sebeplerle yıkılmış bulunan yerleşim bölgelerindeki yıkıntılar üst üste birikir.Zamanla bu yıkıntılara ait yapı kalıntılarının üzeri toprakla örtülür.Geçmiş dönemlerdeki yıkıntılara ait yapı kalıntılarının bulunduğu yerlere höyük adı verilir.Ülkemizde bulunan höyüklerden bazıları şunlardır:

-Karain(Antalya)

-Truva(Çanakkale)

-Boğazhöyük(Çorum)

-Gordion(Ankara)

b.Antik Şehirler

Antik şehir, ilk çağ dönemlerine ait şehirleri ifade eder.Antik şehirler höyüklerden daha büyük yerleşim merkezleridir.Ülkemizde; Ege ve Akdeniz bölgelerinde bulunan antik şehirler dünyaca ünlüdür.Bu antik şehirlerden bazıları şunlardır:

-Efes(İzmir)

-Sardes(Manisa)

-Afrodisias(Aydın)

-Side,Perge,Aspendos(Antalya)

c.Ünlü Camiler,Medreseler,Çeşmeler,Saraylar

-Eşrefoğlu Camii(Beyşehir)

-Ulu Cami(Divriği)

-Ulu Cami(Bursa)

-Yeşil Cami(Bursa)

-Selimiye Camii(Edirne)

-Selimiye Camii(İstanbul)

-Sultan Ahmet Camii(İstanbul)

-Çifte Minareli Medrese(Sivas)

-Çifte Minareli Medrese(Erzurum)

-İnce Minareli Medrese(Konya)

-Karatay Medresesi(Konya)

-lll.Ahmet Çeşmesi(İstanbul)

-Topkapı Sarayı(İstanbul)

-Dolmabahçe Sarayı(İstanbul)

2.Anıtlar

Anıt, önemli kişilerin veya olayların gelecek kuşaklar tarafından anılması için yapılmış eserlerdir.Türklere ait önemli anıtlardan bazıları şunlardır:

-Çanakkale Şehitleri anıtı

-Tayyare Şehitleri anıtı

-Anıtkabir

3.Müzeler

Bilim ve sanat eserlerinin korunduğu ve sergilendiği yapılara ve alanlara müze adı verilir.

a.Arkeoloji Müzesi:İlk çağ medeniyetleri,Roma İmparatorluğu ve Bizans dönemi eserlerinin sergilendiği alanlardır.

b.Etnografya Müzesi:Anadolu beylikleri,Büyük Selçuklu İmparatorluğu,Anadolu Selçukluları ve Osmanlı İmparatorluğu dönemine Ait eserlerin sergilendiği alanlardır.

2.ESKİ ESERLERİN, ANITLARIN KORUNMASI

Türkiye eski eserler ve anıtlar açısından dünyanın en zengin ülkelerindendir.Eski eserlerin ve anıtların korunması için aşağıdakiler yapılmalıdır:

-Yeni kazılar yapılarak tarihi eserler bulunmalı ve koruma altına alınmalıdır.

-Eski eserlerin bakım ve onarımı yapılarak yıpranması önlenmelidir.-

-Eski eser kaçakçılığı önlenmelidir.

-Yurtdışına kaçırılan eski eserlerin iade edilmesi sağlanmalıdır.

3.GEZİ DÜZENLEME

A)Turistik Gezi Çeşitleri

İnsanların gezmek,dinlenmek,yeni yerler görmek amacıyla yaptıkları geçici seyahatlere gezi veya tur denir.Turistik gezi çeşitleri coğrafi açıdan 3 gruba ayrılır:

a.Şehir ve Yöre Turları

İnsanların yaşadıkları şehirdeki herhangi bir yere yaptıkları gezilere şehir ve yöre turu adı verilir.

b.Yurtiçi Turları

Kişilerin yaşadıkları ülkedeki turistik yerlere yaptıkları gezilere yurtiçi turu adı verilir.

c.Yurtdışı Turları

Yaşanılan ülke dışına yapılan gezilere yurtdışı turu adı verilir.

B)Gezi Öncesi Hazırlıklar

1.Gezi Planının Yapılması

-Gezi Yerinin Seçimi

-Gezi Müddetinin Tespiti

-Konaklanma,Dinlenme,Alışveriş Yerlerinin ve Müddetlerinin Tespiti

2.Gezi Maliyeti

Ulaşım + Konaklama + Yeme-içme + Diğer giderler = Grup Maliyeti

Grup Maliyeti /Geziye Katılan Kişi Sayısı                    =Kişi başına düşen maliyet

C)Gezi ile İlgili Ferdi Hazırlık

1.Yurtdışı Geziler

Vize Yaptırma:Bir ülkenin,yurt dışından gelecek kişilere ülkeye giriş izni vermesine vize denir.Vize işlemi yurtdışına çıkacak kişinin pasaportundaki ilgili sayfaya işlenerek gerçekleştirilir.Vize isteyen ülkelere,vize almadan giriş yapılamaz.

Pasaport Çıkarma:Pasaport, yabancı bir ülkeye gitmek için, yaşanılan ülkenin yetkili emniyet müdürlüklerinden alınan defter şeklinde resimli izin belgesidir.Pasaport almayan kişi yurtdışına çıkamaz.

İNSANIN EKONOMİK FAALİYETLERİ

1.İNSANIN ÜRETİM FAALİYETLERİ

Mal ve hizmetlerin fayda ve kıymetlerini arttıran faaliyetlere üretim denir.Üretilen mal ve hizmetler, insanların ihtiyaçlarını karşılar.Üretimin esas amacı, insan ihtiyaçlarının giderilmesidir.Üretim faaliyetinde ya yeni bir mal üretilir ya da mevcut malın görünüşü,şekli,rengi vb. değiştirilir.

Üretim, üç temel sektör tarafından gerçekleştirilir:

1.Tarım sektörü:Tarım ürünlerinin (bitli,hayvancılık,balıkçılık,ormancılık vb.) yetiştirildiği sektördür.

2.Endüstri (Sanayi) sektörü:Teknik araç ve gereçler kullanılarak, tarımsal ürünler dışındaki ürünlerin üretildiği sektördür.

3.Hizmet sektörü:İnsan ihtiyaçlarını gideren hizmetlerin üretildiği sektördür.Haberleşme,ulaşım,eğitim,bankacılık vb.

ÜRETİM FAKTÖRLERİ

Tabiat(Doğa):Üzerinde üretimin yapıldığı toprak parçası,yeraltındaki madenler,su kaynakları,hava tabiatı oluşturur.

Emek:Üretimde kullanılan insan gücüdür.

3.Sermaye:Üretimde kullanılan makine,alet,teçhizat vb. değerlerdir.

4.Müteşebbis(Girişimci):Diğer üretim faktörlerini bir araya getirerek üretimi gerçekleştiren kişidir.

HAYAT İÇİN ZORUNLU İLK MADDELERİN ELDE EDİLMESİ YOLLARI

1.Hammaddeler:Tabiattan elde edildiği, işlenmemiş durumdaki maddelerdir.Pamuk,buğday,ham petrol vb.

2.Yarı Mamuller:Hammaddelerin işlenmesinden meydana gelen maddelerdir.Yarı mamuller doğrudan doğruya kullanılmaya elverişli değildir.Yarı mamuller mamullerin üretiminde kullanılırlar.Un,kumaş,iplik vb.

3.Mamuller:Doğrudan doğruya kullanılabilir durumdaki maddelerdir.Ekmek,elbise,televizyon vb.

2.TOPLUMLARIN GENEL EKONOMİK YAPISI

Tarıma Dayalı Toplumlar:Nüfusunun büyük bir bölümü, geçimini tarım ürünlerinin yetiştirilmesinden sağlayan toplumlardır.Tarım toplumları, doğrudan tüketilen bitkisel ve hayvansal ürünler ya da endüstriyel hammadde üretirler.İlkel araçlarla tarım yapan toplumlarda üretim ve gelir düzeyi oldukça düşüktür.Tarım toplumları ürettikleriyle ihtiyaçlarını tam olarak karşılayamazlar.Ülke nüfusunun büyük bir bölümü kırsal kesimde yaşamaktadır.

Endüstri Toplumları:Nüfuslarının büyük bir bölümünün geçimini sanayi ürünleri üretiminden sağlayan toplumlardır.Endüstriyel Toplumlarda gelir düzeyi yüksek olduğundan, kişiler teknolojinin kolaylıklarından daha çok yararlanırlar.Ülke nüfusunun büyük bir bölümü kentlerde yaşamaktadır.Endüstri toplumlarımda insan gücünün yerini, büyük ölçüde makine gücü almıştır.

TARIMDAN ENDÜSTRİLEŞMEYE GEÇİŞİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

-Tarım toplumlarındaki hızlı nüfus artışı

-Teknolojik gelişmeler

-Yeni ihtiyaçların ortaya çıkması

DÜNYADA VE ÜLKEMİZDE GENEL EKONOMİK DURUM

Dünya ülkeleri, gelişme derecelerine göre 3 gruba ayrılır:

1.Az gelişmiş ülkeler:Ekonomik yönden fakir ülkelerdir.Bu ülkelerde yaşayan insanlar zorunlu ihtiyaçlarını karşılamakta güçlük çekmektedirler.Bu grupta açlıkla mücadele eden ülkeler ilk sıralarda yer alır.

2.Gelişmekte olan ülkeler:Zorunlu ihtiyaçlarını karşılayabilen ancak refah seviyeleri gelişmiş ülkeler düzeyinde olan ülkelerdir.Bu ülkelerin üretimleri gittikçe artmaktadır.

3.Gelişmiş ülkeler:Ekonomik yönden kuvvetli, ihtiyaçlarının büyük çoğunluğunu karşılayabilen ülkelerdir.

ENDÜSTRİYEL GELİŞMENİN DOĞURDUĞU PROBLEMLER

Sanayi,yer altı ve yerüstü kaynakları giderek azalmaktadır.

-Ülkeler arasındaki gelişme farklılıkları artmaktadır.

-Çevre kirliliği ile insan sağlığı olumsuz yönde etkilenmektedir.

-Teknolojik gelişmeler sonucu işsizlik artmaktadır.

-Kırsal kesimden kentlere yoğun göç sonucu çarpık kentleşme ortaya çıkmaktadır.

3.İŞ ORGANİZASYONU

İş bölümü,bir işin çeşitli işlemlere ayrılarak,işin değişik kimseler tarafından yapılmasıdır.İş bölümü.insanların toplu halde yaşamaya başlamaları ortaya çıkmıştır.Sanayileşme ile birlikte iş bölümü gelişmiştir.Günümüzde teknolojik gelişmeler,özel bilgi isteyen yeni işlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Organizasyon,işletmenin faaliyetlerini sürdürmesi için insan,makine,techizat vb. işe koşulmasıdır.

Mekanizasyon,üretimde insan ve hayvan gücü yerine mekanik güçle çalışan makinelerin kullanılmasıdır.

Otomasyon,makinelerin insanlar tarafından programlanarak hızlı bir şekilde üretimi gerçekleştilmesidir.

4.MALİYET HESAPLARI

Ham madde ve yarı mamul maddeyi mamul haline getirmek için yapılan harcamaların toplamına gider denir.İşletme açısından gider,gelir elde etmek için belli bir dönemde tüketilen mal ve hizmetlerin parasal tutarıdır.

1.Maliyeti Meydana Getiren Gider Çeşitleri

-Malzeme giderleri

-İşçilik giderleri

-Genel üretim giderleri

 

***TOPLAM MALİYET = MALZEME MALİYETİ + iŞÇİLİK MALİYETİ + GENEL ÜRETİM GİDERLERİ

MALZEME MALİYETİ =25000000

iŞÇİLİK MALİYETİ     =25000000

GENEL ÜRETİM GİDERLERİ =30000000 ise

TOPLAM MALİYET            =80000000 olur.

5.BÜTÇE

Belli bir dönemde yapılacak harcamalar ile sağlanacak gelirleri ayrıntılı şekilde tahmin ve tesbit eden cetvele bütçe denir.

DENK BÜTÇE         :Gelirler, giderlere eşit.

ARTIRIMLI BÜTÇE:Gelirler, giderlerden fazla.

AÇIK BÜTÇE         :Gelirler, giderlerden az.