SIFATLAR(ÖNAD)
*İsimleri renk,biçim,durum yönüyle niteleyen;sırası,sayısı,yeri yönüyle belirten sözcüklere sıfat denir.Sıfatlar isimlerden önce gelir.
A.NİTELEME SIFATLARI:İsimlerin şeklini,durumunu,niteliğini gösteren sıfatlara “niteleme sıfatı”denir.Niteleme sıfatlarıisme sorulan “nasıl”sorusunun cevabıdır.
ÖRNEK:yeşil göz , uzun saç , kirli gömlek…
B.BELİRTME SIFATLARI:İsimleri sayı, işaret ve belgisizlik gibi yönlerden belirten sıfatlara “belirtme sıfatı”denir.4′e ayrılır.
1.İşaret sıfatı:İsimleri,işaret yoluyla belirten sıfattır.
ÖRNEK: bu ev , şu araba , o kapı , öteki elbise..
.
NOT:İşaret bildiren sözcük, bir ismin yerini tutuyorsa “işaret zamiri”;bir smi belirtiyorsa “işaret sıfatı”olur.
ÖRNEK: bu araba bizimdir. (işaret sıfatı)
bu senin değil mi?(işaret zamiri)
2.sayı sıfatı:İsimlerin sayılarını, bölümlerini,sıralarını,parçalarını belirten sıfatlardır.
a)asıl sayı sıfatı: üç genç , beş soru , kırk satır…
b)sıra sayı sıfatı: birinci kat , üçüncü sınıf ,yedinci gün…
c)üleştirme sayı sıfatı: ikişer ceviz ,dokuzar kalem , üçer gün…
d)kesir sayı sıfatı: yüzde beş hisse , yarım ekmek ,çeyrek kavun…
3.belgisiz sıfat:İsimleri kesin olarak değil de aşağı yukarı belirten sıfatlardır.
ÖRNEK: Hiçbir insan, tüm günler, her öğrenci, birtakım sorular, bazı anlar, kimi evler, bir gece…
NOT:sayı sıfatı olan “bir” sözcüğü ile belgisiz sıfat olan “bir” sözcüğü karıştırılmamalıdır.
ÖRNEK:Burada ancak bir gece kalabiliriz.(sayı sıfatı)
Bir gece size de uğrayabiliriz.(belgisiz sıfat)
NOT:Belgisizlik belirten sözcük bir ismin yerini tutuyorsa “belgisiz zamir” bir ismi belirtiyorsa belgisiz sıfat olur.
ÖRNEK:Birkaç öğrenci benimle gelsin.(belgisiz sıfat)
birkaçınız benimle gelsin.(belgisiz zamir)
4.soru sıfatı:İsimlerin durumlarını, biçimlerini, sayılarını, soru yoluyla belirten sıfatlardır.
ÖRNEK:Nasıl ev, kaç gün, hangi kapı, kaçıncı bahçe…
SIFAT TAMLAMASI
Bir sıfatın bir isimle oluşturduğu söz grubuna “sıfat tamlaması”denir.
ÖRNEK:bahçe ,sarı kazak, yırtık defter,bu araba, her yer,hangi adam…
ADLAŞMIŞ SIFAT
Niteleme sıfatlarıyla kurulan sıfat tamlamasında, ismin düşmesi sonucu sıfatın düşen ismin yerini tutmasıyla oluşur.Düşen isimdeki çekim ekleri sıfata eklenir.
ÖRNEK:İhtiyar bize geldi(ihtiyar adam)
SIFATLARDA PEKİŞTİRME
Sıfatların anlam derecelerinin artırılmasıyla yapılır.sıfatların pekiştirmelerinin farklı yolları vardır.
*Niteleme sıfatlarının ilk sesli harfine kadar olan kısmı “m,p,r,s”ünsüzlerinden biri ile tamamlanır ve sıfatın başına bir ön ek halinde getirilir.
ÖRNEK: Simsiyah kazak, tertemiz elbise…
*hece türetilmesiyle yapılan sıfatlarda vardır.
ÖRNEK:Darmadağın saçlar, sapaağlam ayakkabı, yapayalnız insan…
*ikilemeler sıfat göreviyle kullanılır.
ÖRNEK: Koca koca adamlar, güzel güzel sokaklar, mini mini çocuklar…
SIFATLARDA KÜÇÜLTME
Sıfatların anlamlarında bazı eklerden yararlanılarak küçültme ,daraltma yapılabilir.Bu ekler şunlardır;
“ce,-cık,-cik,-(ı)msı,-(ı)mtrak…”
ÖRNEK: Büyükçe bir salon,