Ölçü Nedir?

ÖDEVİNİ BULAMADIN MI?FORUMDA SOR CEVAPLAYALIM!

ÖLÇÜ NEDİR?

 

 


Ölçü, dejenerasyonsuz, belirleyici bir kurala göre herhangi bir şeye sayısal bir değer atanmasıdır.

Başlı başına bir disiplin olan ölçü, teknik bilginin en temel ve zorunlu uzantısıdır ve ölçü olmadan herhangi bir teknoloji de düşünülemez. Herhangi konuya objektif(nesnel) bir yaklaşım sadece ölçü ile sağlanabilir.

Ölçünün metodolojisi, cetvelleri (nominal, ordinal, interval, rasyo), sistemleri (ingiliz, metrik), her konuya özel birimleri ve sembollleri vardır.

Bugün global bir standart haline gelmekte olan metrik sistem bir zamanlar baldırı çıplak takımının sokaklara dökülüp “”Liberté, égalité, fraternité, ou la mort!”” diye bağırdıkları 1790′lardaki fransız devrimi sırasında avrupada kullanılan geleneksel ağırlık ve ölçü sistemlerinin yarattığı karmaşa ve çelişkilere bir son vermek amacıyla tasarlanmıştı. Ondan önce uzunluk, arazi ve ağırlık ölçü birimleri sadece ülkeden ülkeye değil, bir ülke içindeki bir bölgeden diğerine de farklılıklar göstermekteydi.

Küçük krallıkların birleşmesiyle ortaya çıkan devletlerde karmaşa daha da büyüdü. tüm avrupadaki tacirler, bilim adamları ve eğitimli kimseler her tarafta geçerli olacak ortak bir sistemin gerekli olduğu görüşünde birleşmekteydiler. Bu derece radikal bir değişikliğin uygulanabilmesi de ancak fransız ihtilali sırasındaki topyekün bir ayaklanma ortamında düşünülebildi.

Metrik sistem, zaman ve açı ölçümü dışındaki tüm geleneksel yerel birimleri aşağıdaki üç koşulu sağlayan birimlerle değiştirmektedir:

(1) Her türlü miktar için uluslararası birimler sisteminde tam olarak tanımlanmış olan tek bir birim kullanılmaktadır.

(2) Daha büyük ve daha küçük birimlerin ifadesi için tanımlanan birimlerin önüne katsayı ön-ekleri konulmaktadır. Bu ön-ekler daima on sayısının katları halinde olduklarından metrik birimler onlar, yüzler, binlerle çarpılıp bölünmektdir. Örneğin mili=1/1,000, santi=1/100, desi=1/10, deka= 10, hekto= 100, ve kilo= 1,000 şeklinde gider.

(3) Bu birimler oranlı tanımlanmışlardır ve birbirleriyle rasyonel bir şekilde oranlı olarak ifade edilmektedirler.

Metrik birimler, daha önceki geleneksel birimlerden farklı olarak zarif bir şekilde tanımlanmışlardı. Yeryüzünün kendisi bir ölçü cetveli olarak kullanılmış, " 1 metre = "ekvatordan kuzey kutbuna olan uzaklığın 10 milyonda biri” olarak tanımlanmıştı. Litre = “1 desimetrenin kübü olan hacim”, kilogram da bir litre saf suyun ağırlığıydı. (Aslında tam da böyle değildir, ancak o zamanki bilimsel metodlar bu miktarları çok hassas olarak ölçebilmeye uygun değildi. Yine de gerçek metrik birimler tasarımlarına oldukça yakın düştü.)

Metrik sistem ilk olarak 1791 yılında önerilmişti. 1795 yılında fransız devrim konseyi tarafından onaylandı, ve ilk metrik standartlar (standart boyda bir metre çubuğu ve bir kilogram çubuğu) 1799 yılında benimsendi. başlangıçta bu sisteme epey direnişler oldu. Fransada 1837 yılına gelininceye kadar da kullanılması mecburi yapılamamıştı. Metrik sistemi mecburi yapan ilk ülkeler Belçika, Hollanda ve Llüksemburg(1820) oldular.

1850′lerde bilim adamları, mühendisler ve iş adamları arasında uluslararası bir ağırlık ve ölçü sisteminin getirilmesi konusunda kuvvetli bir yönelim baş gösterdi. Bilimsel ve teknolojik devrim hayli yol almış, global bir ekonomi ortaya çıkmaya başlamış, bir örnek ölçüm gereksinimi apaçık algılanır olmuştu. Dahası, ortalıktaki tek gerçek seçenek de metrik sistemdi. bunun tek olası rakibi ingiliz emperyal sistemi ise britanya imparatorluğu ile öylesine içiçe idi ki, amerikalılar bile bunu kabul etmiyorlardı. Kaldı ki ingilizce konuşulmayan diğer ülkelerde kabul edilsin.

1850 ile 1900 yılları arasında metrik sistem hızlı gelişme gösterdi. Tüm avrupaya (britanya hariç), latin amerikaya ve dünyanın diğer ülkelerine yayıldı. Bilimin dilinin anahtar bir aksamı olarak sıkıca yerleşti.

1870′lerde fransızlar önemli bir karar vererek sistemin kontrolunu uluslararası bir kuruluşa bıraktılar. 1875 yılında önde gelen endüstri toplumlarının neredeyse tamamı(abd dahil ancak ingiltere hariç) "metre" antlaşmasını imzaladılar. Bu antlaşma ile halen uluslararası birimler sistemi olarak bildiğimiz şeyi güne kadar getiren uluslararası "ağırlıklar ve ölçüler bürosu"nun kuruluşu sağlandı. ayrıca bu kuruluş sayesinde dünyaya metrik standartların kopyeleri dağıtıldı, sürekli danışma olanağı ve ağırlıklar ve ölçüler genel konferansını yaptığı toplantılar aracılığıyla sistemin periyodik olarak revizyon ve iyileştirilmesi sağlandı. genel konferansların 21′incisi 1999 ekiminde yapıldı.

Britanya ve ABD’deki sürekli karşı çıkmalara karşın 1875 ‘den bu yana bilim ve uluslararası ticaret alanında metrik sistemin zaferi güvence altına alınmıştı. Aslında metrik sistem de önceleri yürürlüğe girdiği tüm ülkelerde halk tarafından reddedilmişti. İnsanlar dünyayı görüş ve kontrol tarzlarının bir parçası olan ve alışkın oldukları ölçü biriminden vazgeçmek istemiyorlar. O nedenle bu değişikliğin rahatsızlık verici olması doğal. ABD dışındaki tüm ülkelerde bu engel global ekonomik sisteme entegre olabilme zorunluluğu nedeniyle, ekonomik gereklerden dolayı aşılabilmişti. ABD’de bile ekonomik gereklilikler nedeniyle bir alanın ardından diğerinde sürekli olarak metrik siteme dönüşüm gerçekleştirilmektedir.

Metrik sisteme geçilmesine karşı çıkan amerikalılar bu sistemin soyut ve entellektüel olduğu, fazladan birsürü hesaba gömülmek zorunda bırakabileceği savıyla karşı çıkıyorlar. Bu gerçek değildir. Metrik sistem fransa’da neredeyse ikiyüz yıldan bu yana, kıt’a avrupasının geri kalan kısmında ise en az bir yüzyıldan bu yana geleneksel olarak kullanılmaktadır. Dünyanın geri kalan kısmında da en az bir iki nesilden bu yana bu sisteme geçilmiş durumdadır. Dünyadaki insanların ezici çoğunluğu halen bir kilometrenin ne kadar bir mesafe olduğunu, bir litrenin ne kadar hacmi, kilogramın ne kadar bir ağırlığı ifade ettiğini biliyorlar. Çünkü bu ölçüler ABD’de kullanılan mil, galon ve pound gibi dünyadaki geri kalan insanların çoğunun günlük hayatına girmiş ölçü birimleridir.

Metrik birimlerin çarpıp bölerek başka birimlere dönüştürülmesi gereken ülkeler sadece britanya ve ABD. Aslında bu dönüştürme formüllerinden tümüyle kurtulmanın tek yolu da metrik sistemi benimsemekten ibaret. Çünkü ingiliz ve amerikalılar bu birimleri kullanmayı sürdürdükçe dönüştürme işleminin de nasıl yapıldığını sürekli bilmeleri gerekecek.

1. Dünyada metrik olsun veya olmasın, mevcut tüm ağırlık ve ölçü sistemleri bir dizi uluslararası anlaşma ile uluslararası birimler sistemini destekleyecek şekilde birbirine bağlanmıştır. Bu uluslararası sisteme SI denmektedir (fransızca Système International d’Unités adının ilk iki harfinden geliyor). Buna temel teşkil eden anahtar anlaşma 1875 yılı 20 mayısında Paris’de imzalanan “”metre”” anlaşmasıdır. 48 ülke bu anlaşmayı imzalamışlardır, ve ABD de bu orijinal belgeyi 1875 yılında imzalamış olan kurucu üyelerdendir.

SI” halen Paris’deki küçük bir ajans olan "uluslararası ağırlıklar ve ölçüler bürosu ( BIPM = Bureau International des Poids et Mesures) tarafından idare edilmekte, ve her birkaç yılda uluslararası bir genel konferans (CGPM, Conférence Générale des Poids et Mesures) düzenlenerek güncelleştirilmektedir. Bu konferansa tüm gelişmiş ülkelerden ve uluslararası bilimsel ve mühendislik organizasyonlarından temsilciler katılmaktadır. 22′nci CGPM toplantısı 2003′de yapıldı. BIPM’in web sitesinde belirtildiği gibi "SI statik bir sistem değil, dünyanın sürekli artan ölçüm ihtiyaçlarına uygun olarak sürekli gelişen bir sistemdir."

TEMEL TERİMLER LİSTESİ

SI’nin kalbi başka hiçbir birime bağımlı olmaksızın mutlak anlamda tanımlanmış olan kısa "Temel Terimler Listesi"dir. Bu temel birimler metrik sistemin MKS adı verilen kısmı ile tam uyumludur. SI sistemindeki hepsi yedi tane olan temel birimler şunlardır:

Uzunluk birimi “Metre”,

Kütle birimi “Kilogram”,

Zaman birimi “Saniye”,

Elektrik akımı birimi “Amper”,

Sıcaklık birimi “Kelvin”,

Madde miktarı birimi “Mol”, ve

Işık şiddeti birimi “Candela”.

Diğer tüm SI birimleri bu temel birimlerin türevidirler ve cebirsel olarak bu temel birimler cinsinden tanımlanabilirler. Örneğin, SI kuvvet birimi Newton = "bir kilogramlık bir kütleyi bir metre bölü saniye kare ivme ile hareket ettiren kuvvet" olarak tanımlanmaktadır. Yani newton kilogram metre bölü saniye karedir ve cebirsel olarak n = kg•m•s-2 şeklinde ifade edilmektedir. Bu şekilde SI sistemine göre asıl birimlerden çıkartılan 22 tane türevsel SI birimi vardır.

Bunlar şöyledir:

Düzlemsel ve solid açılar için sırasıyla “radyan” ve “steradyan”;

Kuvvet için “newton”, ve basınç için “pascal”;

Enerji için “joule”, güç için “watt”;

Günlük sıcaklık ölçümü için “celsius” derecesi;

Elektriksel ölçü birimleri: “coulomb”(elektrik yükü), “volt”(gerilim), “farad”(kapasitans), “ohm”(rezistans), ve “siemens”(kondüktans = iletkenlik);

Manyetizm ölçüm birimleri: “weber”(flux= manyetik akı), “ tesla”(manyetik akı yoğunluğu), ve “henry”(endüktans);

Işık akısı birimi “lümen”, aydınlanma birimi “lüx”;

Muntazam sıklıktaki olayların frekans birimi “hertz”, radyoaktivite ve diğer gelişigüzel olayların sıklığı için “becquerel”;

Radyasyon dozu için “gray” ve “sievert”; ve

Biyokimyada kullanılan katalitik aktivitenin birimi olarak da “katal”,

CGPM’nin bu yılki toplantısında yeni birimler eklenebilir. Örneğin “katal”’ın birim olarak tanımlanması 1999 yılında yapılan 21inci toplantısında kararlaştırılmıştı.

SI, Temel ve türevsel toplam 29 ölçü birimine ek olarak bazı diğer ilave birimlerin kullanılmasına da izin vermektedir. :

Açı ölçüleri için geleneksel olarak kullanılan matematik birimleri (“derece”, “arkdakika”, ve “arksaniye”);

Geleneksel sivil zaman birimleri (dakika, saat, gün, yıl);

Günlük hayatta yaygın olarak kullanılan iki metrik birim: hacim birimi “litre” ve büyük kütleler için “ton”(metrik ton);

Logaritma birimleri “bel” ve “neper”(ve onların katları mesela “desibel”); ve

Değerleri önemli fiziksel sabitleri ifade eden ancak metrik olmayan üç bilimsel birim: “astronomik birim”, “atomik kütle birimi” ya da “dalton”, ve “elektronvolt”.

"SI" halen çeşitli alanlarda geleneksel olan metrik veya metrik olmayan bazı diğer birimlerin de kullanımına izin vermektedir. Bu birimlerin kullanımı pek teşvik edilmemesine karşın, kullanıldıkları her belgede SI birimlerine dönüşümlerinin tanımlarıyla birlikte yer almalıdır. CGPM’nin ilerideki toplantılarında kullanımı tümüyle kadırılabilecek olan bu birimler şunlardır:

Denizcilikte ve meteorolojide geleneksel olarak kullanılan “ deniz mili” ve “ knot”;

Arsa alan birimi olarak yaygın şekilde kullanılan “ar” ve “hektar”;

Basınç birimi “bar” ve onun katları, yaygın olarak mühendislikte kullanılan “kilobar”, ile meteorolojide kullanılan “milibar”;

Fizikte ve mühendislikte kullanılan “angstrom” ve “barn”.

Şimdilik SI yukarıdakilerin kullanımına izin vermekte, ancak onların dışındaki birimlerin ve onların katlarının kullanmına izin vermemektedir. Özellikle de geleneksel ingiliz birimlerinin kullanımına izin verilmemektedir. Örneğin "beygir gücü", ya da daha önceki “cgs” sisteminden cebirsel olarak türetilmiş “erg”, “gauss”, “poise”, “stokes”, ya da “gal”. Bunlara ek olarak SI, “torr”, “curie”, “kalori”, veya “rem” gibi diğer geleneksel mühendislik ve bilimsel birimlerinin kullanımına da izin vermemektedir.

Bazı bilimsel alanlarda SI ile kısmen uyumlu olan ancak SI’da yer almayan bazı birimler tanımlanmıştır. örneğin astronomi alanındaki “jansky” birimi buna iyi bir örnektir. CGPM’nin ilerideki toplantılarınan birinde bu tür birimlerin de SI içine dahil edilmesi yüksek bir olasılıktır, Ancak halen onaylı değildir. Onaylı olmayan, ve onaylanmayacağı belli olan geleneksel ölçü birimlerinin uluslararası bilimsel ve ticari çevrelerde kullanılması hızla azalarak da olsa hala sürmektedir.

KATSAYI ÖN-EKLERİ

Onaylanmış durumda bulunan ölçü birimlerinin katları için kullanılacak SI tarafından onaylanmış ön-ekler şunlardır:

Standartlaştırılmış uluslararası (SI) birimlerinin geniş çapta her türlü duruma uygulanabilmesini sağlamak üzere 1991 yılında yapılan ağırlıklar ve ölçüler 19. genel konferansı metrik katsayı öneklerini 10üssü24den, 10üssü-24 ‘e (yotta’dan yokto’ya) kadar genişletti.

yokto(y)= 10 üssü -24 = septilyonda bir

zepto(z)= 10 üssü -21 = sekstilyonda bir

atto(a)= 10 üssü -18 = kentilyonda bir

femto(f)= 10 üssü -15 = katrilyonda bir

piko(p)= 10 üssü -12 = trilyonda bir

nano(n)= 10 üssü -9 = milyarda bir

mikro(µ)= 10 üssü -6 = milyonda bir

milli(m)= 10 üssü -3 = binde bir

santi(c)= 10 üssü -2 = yüzde bir

desi(d)= 10 üssü -1 = onda bir

deka(a)= 10 üssü 1 = on

hekto(h)= 10 üssü 2 = yüz

kilo(k)= 10 üssü 3 = bin

myria(my)= 10 üssü 4 = on bin

mega(büyük harf M)= 10 üssü 6 = milyon

giga(büyük harf G)= 10 üssü 9= milyar

tera(büyük harf T)= 10 üssü 12= trilyon

peta(büyük harf P)= 10 üssü 15= katrilyon

exa(büyük harf E)= 10 üssü 18= kentilyon

zetta(büyük harf Z)= 10 üssü 21= sekstilyon

yotta(büyük harf Y)= 10 üssü 24= septilyon

Yukarıdaki tabloda terimleri, sembolleri, değerleri, ve(varsa) türkçe isimleriyle verilen bu katsayılardan myria(10 üssü 4) SI standardı kabul edilmemiş demode bir terimdir. Standart katsayılar ilk üç’ten sonra üçer üçer artarak, 24′e kadar(septilyon) gitmektedir. (Bu kadarı tüm katsayı gerekleri için fazlasıyla yeterlidir. O nedenle septilyon’dan daha büyük sayılara verilen isimler halen uluslararası standartlık kazanmamıştır.)

10 sayısının pozitif katlarının sembollerinin büyük harfle, negatif katlarının küçük harfle yazılacağı şeklindeki yaygın inanış kilo- (k-), ve deka- (da-) için doğru değildir. (diğer tümüne uymaktadır).

Hekto-, deka-, desi-, santi- ön-ekleri günlük hayatta yaygın olarak kullanılmasına karşın genel olarak bilimsel çalışmalardaki ifadelerde pek kullanılmazlar. Bazı bilim adamlarının inandıklarının aksine bu ön-ekler SI tarafından izin verilen standart ön-eklerdir.

Katsayı ön-ekinin arkasından gelen birim adının sesli harfle başlamasının söylenme güçlüğü yaratması halinde ön-ekin son harfi okunmaz. Örneğin hekto-ar denmez “hektar” denir, megaohm denmez “megohm” denir. ama “miliamper” denilebilir.

Bilgisayar terminolojisinde 2′nin katlarından sözedilirken metrik ön-ekleri kullanma adeti ortaya çıktı. Örneğin bir kilobit 1000 bit değil de genelde 2 üssü 10 = 10 üssü 24 bit olmakta, bu da pratikte çeşitli karışıklıklara yol açmaktadır. Bunun önüne geçmek gayretiyle 1998 yılında uluslararası elektroteknik komisyonu, 2′nin katları için yeni ön-ek terimleri(ve kısaltmaları) tanımladı. Bunlar şöyledir:

kibi (ki) = 2 üssü 10 = 1 024

mebi (mi) = 2 üssü 20 = 1 048 576

gibi (gi) = 2 üssü 30 = 1 073 741 824

tebi (ti) = 2 üssü 40 = 1 099 511 627 776

pebi (pi) = 2 üssü 50 = 1 125 899 906 842 624

exbi (ei) = 2 üssü 60 = 1 152 921 504 606 846 976

Komisyonun koyduğu kurala göre metrik ön-ekler bilgisayar terminolojisinde ancak diğer alanlarda kullanıldığı gibi, örneğin, 5 gigabyte (Gb) ancak tam 5 000 000 000 byte ifade edilmek istendiğinde kullanılacak, eğer kasdedilmek istenen 5 368 709 120 byte ise o zaman ön-ek 5 gibibyte (gib) şeklinde kullanılması gerekecektir. (bu kuralın akibeti henüz belli değil. Çünkü bu IEC ikili ön-ekleri pek benimsenmedi ve benimseyip kullanan henüz çok az.)

Bu ön-ek’ler listesi çeşitli defalarda genişletilerek en son 1991 yılındaki 19. CGPM toplantısında yotta’dan 10 üssü 24 (bir septilyon), yocto’ya (10 üssü -24 =septilyon’da bir)’e kadar genişletilmişti. SI bunların ikili tabana göre olan birimlerin ön-ek’leri olarak kullanılmasını onaylamıyor. Örneğin "kilobit = 1024 bit" için kullanılamıyor. İkili tabana göre olan birimler için uluslararası elektroteknik komisyonu tarafından belirlenmiş olan ön-ekler yukarıda verilmişti.

Bu konu 5363 defa okunmuştur!

Ölçü Nedir?

İlginizi çekebilir...

Yorum yapın, mutlaka cevaplandırılacaktır

Her Hakkı Saklıdır © 2013 ingilizceogretim.com - Copyright © 2013 ingilizceogretim.com All rights reserved. Ferhat Bayık tarafından tasarlanmış ve İngilizce Dersler yazılmıştır.
İLETİŞİM

Sitemizde 1,596 adet konu ve 3,400 yorum bulunmaktadır..

50 adet sorgulama 2,144 saniye içinde yüklendi.