HÜCRE NASIL ÇOŞALIR ?

 

Hücre teorisine göre canlılar hücrelerden meydana gelir ve bütün hücreler sadece daha önce varolan hücrelerden oluşur. Yavru hücreler bir ana hücrenin bölünerek iki yavru hücre oluşturmasıyla meydana gelir.


 

Vücudumuzun bir yeri yaralanırsa birkaç gün içinde bu iyileşerek kapanır. Bir kertenkelenin kuyruğu kesilirse, belli bir süre sonra yeni bir kuyruk gelişir. Kesilen saç yeniden uzar. Bu olayların hepsi hücre bölünmesi ile meydana gelir.

Hücre bölünmesi çekirdek tarafından yönetilen, programlı, kontrollü bir işlemdir. Bir hücrede sitoplazma ile çekirdek arasındaki oran belli bir sınıra ulaştığında çekirdek hücreye bölünme emrini verir.

 

Her canlının hücrelerinde, o canlı türüne özgü belirli sayıda kromozom bulunur. Hücre bölünmesi sırasında bu kromozomlar yeni oluşan yavru hücrelere taşınır. Dolayısıyla yavru hücreler,ana hücrenin yerine getirebildiği tüm hücresel etkinlikleri gerçekleştirebilir.Hücre bölünmesi, hücre belirli bir büyüklüğe ve olgunluğa ulaştığında hücrenin görevine ve bulunduğu yere bağlı olarak farklı hız ve şekilde gerçekleşir.

 

Çok hücreli canlılarda mitoz ve mayoz olmak üzere iki çeşit hücre bölünmesi görülür.Mitoz bölünme vücut hücrelerinde, mayoz bölünme ise üreme ( eşey ) hücrelerinde gerçekleşir.

 

Aynı Hücreler Oluşturan Bölünme : MİTOZ

Mitoz bölünme, bir hücrelilerden çok hücrelilere kadar bütün canlılarda görülür. Bir hücrelilerde çoğalmayı, çok hücrelilerde ise büyümeyi, gelişmeyi ve yıpranan dokuların onarılmasını sağlar.

 

Örneğin; kemik iliğinde kan oluşturan hücreler ile deri hücreleri sürekli mitoz bölünme ile çoğalır.Mitoz bölünmede öncelikle çekirdekteki kromozomlar, dolayısıyla DNA, kontrollü olarak eşlenir. Hücredeki kromozom miktarı iki katına çıkar ve bütün kromozomların eksiksiz birer kopyası yapılır. Böylece yeni hücrelerin bütün genetik bilgilere sahip olmaları sağlanır. Çekirdek bölünmesini izleyen sitoplazma bölünmesi sonucunda kromozomlar, oluşan iki yavru hücreye eşit olarak yayılır. Bir ana hücreden bu hücreye tıpatıp benzeyen iki yavru hücrenin oluşmasına mitoz bölünme denir.

Mitoz bölünme; bir hücrelilerde çoğalmayı, çok hücrelilerde ise dokuları ve organları büyümesini, onarılmasını ve yenilenmesini sağlar. Mitoz bölünme bir dizi evrelerden geçerek sonuçlanır. Profaz, metafaz, anafaz ve telofaz olarak adlandırılan bölünme evreleri oldukça karmaşıktır.

 

Mitoz bölünme evreleri kısaca şöyle gerçekleşir:

 

Hücre bölünebilecek hale gelinceye kadar bir hazırlık evresi geçirir. Hücredeki kromozomlar ve sentrioller kendi kopyasını yapar. Bu evreye interfaz denir.

 

Profaz : Mitozun ilk evresidir. Bu evrede kromotin iplikler sarmal biçiminde kıvrılarak kısalıp kalınlaşır ve kromozomlara dönüşür. Her kromozom Kardeş kromatit denilen birbirinin aynı iki iplikçikten oluşur. Kromozomlardaki kromatitler, sentriollerinden iğ ipliklerine tutunur. Eşlenen sentrioller, birbirinde ayrılıp kutuplara çekilirken aralarında iğ iplikler oluşmaya başlar. Ayrıca bu evrede, çekirdek zarı ve çekirdekçik kaybolur.

 

Metafaz : Eşlenmiş ( 2 kromatitli ) kromozomlar, hücrenin merkezine doğru ilerler. Hücrenin orta düzleminde bir sıra halinde dizilir.

 

Anafaz : Ekvator düzlemine dizilen kromozomların kromatitleri birbirinden ayrılır. Her bir iğ ipliklerinin yardımıyla hücrenin bir kutbuna doğru çekilir. Sitoplazma bölünmeye başlar.

 

Telofaz : Kutuplara çekilmiş olan kromozomlar tekrar ipliksi bir yapıya dönüşerek uzar ve profaz safhasının başında olduğu gibi belirsizleşir. İğ iplikleri kaybolur. Çekirdekçik yeniden belirir ve çekirdek zarı oluşur.

 

Sitoplazma bölünmesi, hayvan ve bitki hücrelerinde farklı şekillerde gerçekleşir.

Hayvan hücresinde sitoplazma, hücrenin orta kısmında dışta içe doğru boğumlanarak ikiye bölünür. Bitki hücresinde ise hücre çeperi (selüloz) ölü bir tabaka olduğundan boğumlanamaz. Bu yüzden bölünmeyi sağlamak üzere hücrenin orta kısmında iki çekirdek arasında orta lamel denilen bir plak oluşur. Bu plak, kenarlara doğru uzayarak hücreyi iki parçaya böler. Daha sonra orta lamelin yanında hücre çeperi ve onun yanında da meydana gelerek iki yavru hücre oluşur.

 

MAYOZ

Değişik canlı türlerinde kromozomların ve kapsadıkları gen sayılarının aynı ya da farklı olabileceğini, bir türün bireylerindeki tüm hücrelerde ise aynı sayıda kromozom bulunur.Çekirdekli hücrelerde genellikle kromozomlar ikişerli gruplar halinde bulunur, bunlara homolog kromozomlar denir ve 2n simgesi ile gösterilir. İnsanda kromozom sayısının 2n = 46 , soğan 2n= 16, patates 2n = 48 vs. olduğunu öğrendiniz.Canlıların vücut hücreleri 2n kromozomlu (diploit) olduğu halde, üreme hücreleri n kromozomlu (monoploit)’dur. Üreme hücrelerinin n kromozomlu olmasının nedeni erkek ve dişi üreme hücrelerinin birleşmesi ile oluşan ve yeni canlıyı oluşturacak olan zigot hücresinin 2n kromozomlu olmak zorunda olmasıdır. Bu nedenle üreme organlarının belirli bir olgunluğa erişerek n kromozomlu sperm ya da yumurta hücrelerini meydana getirebilmeleri özel bir bölünmeyi gerektirir. Bu bölünme şekli mayoz bölünmedir. Örneğin, insan üreme organlarındaki 2n = 46 kromozomlu eşey ana hücrelerinin bölünerek n = 23 kromozomlu sperm ya da yumurta hücrelerini oluşturabilmeleri mayoz bölünme ile sağlanır.

 

Viewed 8504 times

İlgili Konular

“Hücre Nasıl Çoğalır? Mayoz/Mitoz” için 2 cevap

  1. aydanur diyor ki:

    kısa yokmu yaaaaaaaaaaa:20:

  2. mükerrem diyor ki:

    sende haklısın

Yorumlarınız cevaplandırılmaktadır. Soru sorabilirsiniz.

Her Hakkı Saklıdır © 2013 ingilizceogretim.com - Copyright © 2013 ingilizceogretim.com All rights reserved. Ferhat Bayık tarafından tasarlanmış ve İngilizce Dersler yazılmıştır.
İLETİŞİM

Sitemizde 1,596 adet konu ve 3,470 yorum bulunmaktadır..

63 adet sorgulama 0,942 saniye içinde yüklendi.