HAL EKLERİ

Cümlede herhangi bir anlam değişikliği meydana getirmeyen eklerdir.

a) “i” hali (Belirtme durumu eki): Yüklemin belirttiği varlığı ifade ederken kullanılan ektir. Yükleme sorulan NEYİ, KİMİ, NEREYİ, sorularının cevabı olan yerlerde görülür.

ÖRNEK: Arabayı henüz yıkamamışlar. (Yükleme neyi sorusunu sorduk.)

“i” hal eki YÜKLEM

-Toplantıya Ayşeyi çağırmamış.(Yükleme kimi sorusunu sorduk.)

YÜKLEM

NOT: “ı, i, u, ü” ünlüleri bir sözcüğün üzerine tek başına iyelik eki olarakta gelebilir. Bu durumda sözcük nesne değil öznedir.

ÖRNEK: Bunca acıya kalbi dayanmadı.(Dayanmayan nedir sorusunu sorduk.)

Özne Yüklem

NOT: “ı, i, u, ü” ekleri bir sözcüğün üzerine hem iyelik hem de hal eki olacak şekilde gelebilir.Böyle durumlarda 1.ünlü iyelik, sonda bulunan ünlü ise hal ekidir.

ÖRNEK: Kalbini yormayacakmış. (Burada kalbi derken “i” ekimiz onun kalbinin olduğunu belirten ek olduğu için iyelik ekidir.sondakide NEYİ sorusunun cevabı olan hal ekidir.)

b) “e” hali(Yönelme durumu eki): Eylemin yöneldiği varlığı ifade ederken kullanılan ektir.Yükleme sorulan NEYE, KİME, NEREYE sorularının cevabı olan yerlerde görülür.

ÖRNEK: Yürürken ağaca çarpmış. (Nereye çarpmış diyoruz.)

-Onları Ayşeye de anlatın.(Kime anlatın diyoruz.)

c) “de” hali (Bulunma durumu eki): Bir varlığın başka bir varlığın içinde veya yanında bulunduğunu ifade eden ektir. Yükleme NEREDE, KİMDE sorularının cevabı olan yerlerde görülür.

ÖRNEK: Defterim Ayşede kaldı. (Nerede kaldı diyoruz.)

-Arabada unuttuğun kitapları al.(Nerede unuttuğun diyoruz.)

d) “den” hali (Ayrılma, çıkma, uzaklaşma durumu eki): Bir varlığın bulunduğu yerden ayrıldığını, uzaklaştığını belirtir. Yükleme sorulan NEREDEN, KİMDEN sorularının cevabı olan yerlerde görülür.

ÖRNEK:Bu haberi Ayşe’den öğrenmiş.(Kimden öğrenmiş diyoruz.)

-Annemlerden kazağı aldım. (Nereden aldın diyoruz.)

e) İlgi hali eki: Tamlayan ekinin tek başına kullanılmasıyla oluşan ektir. Sözcükleri ya edatlara ya da yükleme bağlar.

ÖRNEK: Senin gibi arkadaş olmaz olsun.

-Onun için her şeyi yaparım.

f)Eşitlik eki (-ce): Bu ekin asıl görevi eşitlik bildirmektir.Ek cümleye değişik anlam ilgileri kazandıracak şekildede kullanılabilir.

ÖRNEK: Onlar boyca aynı değil. (EŞİTLİK)

-Yıllarca bu işte çalışmış. (AYRILIK)

-Bence bu konuda doğru söylemiyor. (GÖRELİK)

-Arabayı delice kullanıyor. (BENZERLİK)

-Bu karar kurulca alındı. (TARAFINDAN)