FİİL ÇATILARI

1)ÖZNESİNE GÖRE FİİL ÇATILARI

a)Etken fiiller: Öznesi belli olan fiillerdir. Özne ya doğrudan verilir ya da gizli özne olarak verilir.

*Bu konuyu bilmiyormuş. (Burda gizli özne var. Kim bilmiyormuş diye soruyoruz.o

YÜKLEM

cevabını alıyoruz.)

*Ayşe ikinci derse girmemiş.

ÖZNE YÜKLEM

b)Edilgen fiiller: Fiilden yapım eki “-l, -n” kullanılarak yapılır. Cümlenin gerçek öznesi belli değildir. Öznenin yerini genellikle nesne tutar. Bu durumdaki nesnelere sözde özne adı verilir.

ÖRNEK:Çocuk çok seviliyordu. (Kimin sevdiği belli değil, sadece kimin sevildiği belli.Sevilen kim sorusunun yanıtı bize nesneyi yani sözde özneyi verir.)

*Ali dershaneden atıldı.(Kim attığı belli değil.)

*Bardak kırıldı. (Kimin kırdığı belli değil.)

c)Dönüşlü fiiller: Fiiller üzerine “-l, -n” fiilden fiil yapım eki getirilerek yapılır. Dönüşlü fiillerde gerçek özne bellidir.Eylemi yapanda yapılan işten etkilenende aynı varlıktır. Bu fiillerin bulunduğu cümlelerde nesne olmaz.

*Ali işten gelince yıkandı.(Kim yıkandı diye sorarsak cevabımız Ali yani özne Ali.)

*Kedi sobanın arkasına kıvrıldı.

*Düşman geri çekildi.

NOT: Cansız varlıklar üzerinde gerçekleştirilen eylemler dönüşlü değil, edilgendir.

*Sınıf boyandı. (Sınıf cansızdır.Bu yüzden bu cümle edilgendir.)

NOT: Doğayla ilgili eylemler dönüşlüdür.

*Sular çekildi.

*Deniz duruldu.

d)İşteş fiiller: “ş” fiilden fiil yapım eki kullanılarak yapılır.Eylem karşılıklı ya da birlikte birden çok varlık tarafından gerçekleştirilir.

-kuçaklaştık, yazıştılar, tanısacakmış, tartıştık… (karşılıklı yapma)

-uçuştular, gülüştüler, ağlaştık…(birlikte yapma)

2)NESNESİNE GÖRE FİİL ÇATILARI

a)Geçişli fiiller: Nesne alabilen fiillerdir.

*Kardeşim yemeğini yememiş.

ÖZNE NESNE FİİL

b)Geçişsiz fiiller: Nesne almayan fiillerdir.

*Çocuğun kedisi ölmüş.

ÖZNE FİİL

c)Oldurgan fiiller: Geçişsiz fiiller üzerine “-r, -t, -tır” eklerinden biri getirilerek fiil geçişli yapılır.

*Çocuğun karnını doyurmuş.

*Kuşu öldürmüş.

d)Ettirgen fiiller: Geçişli fiiller üzerine“-r, -t, -tır” eklerinden biri getirilerek fiilin geçişlilik derecesi arttırılır.Eylemi özne yapmaz, başkasına yaptırır.

KARIŞIK ÖRNEKLER

*Çocuk kanepenin arkasına saklandı. (Dönüşlü-Geçişsiz)

*Ali top oynarken dövüşmüş. (İşteş-Geçişsiz)

*Saatin pimi tamir edildi.(Edilgen-Geçişli)

*Konserveyi kardeşime açtırdım.(Etken-Ettirgen)

*Gömleği Hasan ustaya diktirmiş.(Etken-Ettirgen)

*Kızın saçı kısacık kesilmiş.(Edilgen-Geçişli)

*İstediği tek şey onunla tanışmaktı.(İşteş fiil-Geçişsiz)

*Mahalle o gün yollara dökülmüştü.(Dönüşlü-Geçişsiz)

*Duvara Atatürk portresi asılmamış(Edilgen-Geçişli)

*Arkadaşına seslendi.(Dönüşlü-Geçişsiz)

*Kapının menteşesesi kırılmış.(Edilgen-Geçişli)